Thoái hóa khớp có thể gây đau, cứng và hạn chế vận động, thường gặp ở đầu gối, hông, bàn tay và cột sống. Tập luyện phù hợp, quản lý cân nặng và lựa chọn thuốc hoặc dụng cụ hỗ trợ đúng người là nền tảng kiểm soát triệu chứng.
Thoái hóa khớp (osteoarthritis – OA) là bệnh lý ảnh hưởng đến toàn bộ khớp, không chỉ riêng lớp sụn. Bệnh có thể gây đau, cứng khớp, sưng và giảm khả năng vận động. Các vị trí thường gặp nhất gồm đầu gối, hông, bàn tay và cột sống.
Những khớp nào thường bị thoái hóa?
Đầu gối: là một trong những vị trí thường gặp nhất. Đau thường tăng khi đi bộ, leo cầu thang hoặc đứng lên ngồi xuống; khớp có thể cứng sau nghỉ.
Hông: có thể gây đau vùng bẹn, mông hoặc mặt trước đùi và làm giảm tầm vận động.
Bàn tay: OA có thể ảnh hưởng các khớp ngón tay và gốc ngón cái, gây đau, cứng hoặc phì đại khớp.
Cột sống: thay đổi thoái hóa thường gặp ở cổ và thắt lưng, nhưng hình ảnh thoái hóa trên X-quang không phải lúc nào cũng giải thích hoàn toàn nguyên nhân đau cổ hoặc đau lưng.
OA cũng có thể ảnh hưởng ngón chân cái, vai, cổ chân hoặc các khớp khác, nhưng ít gặp hơn.
Thoái hóa khớp có phải chỉ là “sụn bị mòn”?
Không. Hiện nay OA được xem là bệnh của toàn bộ khớp, bao gồm sụn, xương dưới sụn, màng hoạt dịch, dây chằng và các mô quanh khớp. Tuổi cao làm nguy cơ tăng lên nhưng OA không được xem là hệ quả “bình thường và bắt buộc” của lão hóa.
Triệu chứng thường gặp
- Đau khớp, thường rõ hơn khi vận động hoặc chịu tải.
- Cứng khớp sau nghỉ.
- Sưng hoặc cảm giác khớp to lên.
- Giảm tầm vận động.
- Cảm giác khớp yếu hoặc không vững ở một số người.
Điều gì quan trọng nhất để giảm đau lâu dài?
NICE khuyến nghị bài tập trị liệu phù hợp từng người cho tất cả người bị OA, chẳng hạn tăng sức mạnh cơ quanh khớp và tập aerobic. Lúc mới bắt đầu, đau có thể tăng nhẹ trong thời gian ngắn, nhưng tập đều đặn thường giúp cải thiện chức năng và kiểm soát triệu chứng.
Nếu thừa cân hoặc béo phì, giảm cân có thể giảm tải lên các khớp chịu trọng lượng và cải thiện đau, đặc biệt ở đầu gối và hông.
Chườm nóng hoặc lạnh có dùng được không?
Một số người thấy chườm ấm giúp giảm cứng khớp hoặc chườm lạnh giúp dễ chịu hơn khi khớp sưng sau hoạt động. Nếu sử dụng, luôn bọc túi nóng/lạnh trong khăn, tránh nhiệt quá cao hoặc quá lạnh và không đặt trực tiếp lên vùng da giảm cảm giác. Đây là biện pháp hỗ trợ ngắn hạn, không thay thế vận động và điều trị nền tảng.
Giày dép, nẹp và dụng cụ hỗ trợ
Gậy đi bộ có thể hữu ích ở người bị OA chi dưới và khó đi lại. NICE cho phép cân nhắc walking aids trong OA chi dưới. Với nẹp, lót giày hoặc hỗ trợ khớp, không nên dùng thường quy cho tất cả mọi người; chúng phù hợp hơn khi có mất vững khớp hoặc vấn đề cơ sinh học cụ thể và nên được chuyên gia tư vấn.
Dùng gậy ở bên nào?
Với OA hông hoặc gối một bên, gậy thường được cầm ở tay đối diện với chân đau để giảm tải lên khớp khi bước. Nếu có nguy cơ ngã hoặc nhiều khớp cùng bị ảnh hưởng, bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu nên hướng dẫn dụng cụ phù hợp.
Thuốc giảm đau có vai trò gì?
Thuốc chỉ là một phần của kế hoạch điều trị. NICE khuyến nghị thuốc chống viêm không steroid (NSAID) bôi ngoài da cho OA gối và có thể cân nhắc ở các khớp khác. NSAID đường uống có thể hữu ích ở một số người nhưng cần xem xét nguy cơ dạ dày, thận, gan và tim mạch.
Không nên tự dùng NSAID kéo dài, đặc biệt nếu có bệnh thận, loét dạ dày, bệnh tim mạch, đang dùng thuốc chống đông hoặc có nhiều bệnh nền.
Có nên dùng glucosamine hoặc opioid mạnh?
NICE không khuyến nghị glucosamine để quản lý OA vì không có bằng chứng mạnh về lợi ích, và không khuyến nghị opioid mạnh vì nguy cơ lớn hơn lợi ích. Nếu đau kéo dài dù đã điều trị phù hợp, cần đánh giá lại thay vì tự tăng thuốc.
Khi nào cần khám sớm?
- Khớp sưng nóng đỏ rõ hoặc đau dữ dội xuất hiện đột ngột.
- Sốt kèm một khớp sưng đau.
- Không thể chịu trọng lượng hoặc cử động khớp sau chấn thương.
- Đau về đêm tăng nhanh, sụt cân không chủ ý hoặc triệu chứng toàn thân.
- Đau và cứng khớp ảnh hưởng đáng kể sinh hoạt dù đã tự chăm sóc.
Những dấu hiệu này có thể gợi ý nguyên nhân khác ngoài OA như gout, nhiễm trùng khớp, gãy xương hoặc bệnh viêm khớp khác.
Khi nào cần thay khớp?
Phẫu thuật thay khớp có thể được cân nhắc khi đau và hạn chế chức năng nghiêm trọng, ảnh hưởng rõ chất lượng cuộc sống và các phương pháp điều trị không phẫu thuật phù hợp không còn kiểm soát được triệu chứng. Quyết định cần được đánh giá cá thể hóa.
Kết luận
Thoái hóa khớp thường gặp ở gối, hông, bàn tay và cột sống. Các biện pháp quan trọng nhất là duy trì vận động, tập tăng sức mạnh phù hợp, quản lý cân nặng nếu cần và dùng thuốc/dụng cụ hỗ trợ có chọn lọc. Chườm nóng–lạnh có thể hỗ trợ triệu chứng nhưng không phải điều trị chính.
Lưu ý: Nội dung này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, tư vấn hoặc điều trị của bác sĩ, dược sĩ hay người hành nghề y tế có thẩm quyền.
