Hệ tiêu hóa vận chuyển thức ăn, phân giải carbohydrate, protein và chất béo, hấp thu chất dinh dưỡng và nước rồi đào thải chất cặn bã. Hệ thần kinh, hormone và hệ vi sinh cũng tham gia điều hòa quá trình này.
Hệ tiêu hóa gồm ống tiêu hóa và các cơ quan hỗ trợ như gan, tụy và túi mật. Nhiệm vụ cốt lõi của hệ này là vận chuyển thức ăn, phân giải thành các thành phần nhỏ hơn, hấp thu chất dinh dưỡng và nước, sau đó tạo và đào thải phân.
Hệ tiêu hóa gồm những cơ quan nào?
Ống tiêu hóa là một chuỗi cơ quan rỗng nối từ miệng đến hậu môn, gồm miệng, thực quản, dạ dày, ruột non, ruột già và hậu môn. Gan, tụy và túi mật là những cơ quan đặc hỗ trợ quá trình tiêu hóa.
1. Vận chuyển và trộn thức ăn
Tiêu hóa bắt đầu từ miệng bằng nhai và nước bọt. Sau khi nuốt, nhu động giúp đưa thức ăn qua thực quản, dạ dày, ruột non và ruột già. Các cơ trong thành ống tiêu hóa vừa đẩy vừa trộn thức ăn với dịch tiêu hóa.
2. Phân giải thức ăn
Nước bọt bắt đầu phân giải tinh bột. Dạ dày tiết acid và enzyme hỗ trợ tiêu hóa protein. Tuyến tụy đưa enzyme tiêu hóa carbohydrate, protein và chất béo vào ruột non. Gan tạo mật, còn túi mật dự trữ và phóng thích mật để hỗ trợ tiêu hóa chất béo.
3. Hấp thu chất dinh dưỡng và nước
Ruột non hấp thu phần lớn chất dinh dưỡng và một phần nước. Các thành phần đã tiêu hóa như đường đơn, acid amin, acid béo, vitamin và khoáng chất được đưa vào máu hoặc hệ bạch huyết rồi phân phối đến các mô.
Ruột già tiếp tục hấp thu nước và biến phần chất thải còn lại thành phân.
Hệ vi sinh đường ruột có vai trò gì?
Vi khuẩn trong đường tiêu hóa tham gia phân giải một số thành phần thức ăn và tạo ra một số chất chuyển hóa. Hệ vi sinh là một phần của hệ sinh thái đường ruột, nhưng không nên mô tả bằng công thức cố định như “85% lợi khuẩn – 15% hại khuẩn”, vì không có một tỷ lệ chuẩn như vậy cho mọi người khỏe mạnh.
Đường ruột và miễn dịch
Niêm mạc ruột có nhiều tế bào miễn dịch và đóng vai trò như một hàng rào giữa môi trường bên ngoài với cơ thể. Tuy nhiên, câu “95% vi khuẩn và virus xâm nhập qua đường tiêu hóa” trong bài cũ không có cơ sở để dùng như một con số chung.
Đường ruột và não có liên hệ không?
Có. Thần kinh, hormone và các tín hiệu từ hệ tiêu hóa trao đổi hai chiều với não. Stress có thể làm thay đổi nhu động và cảm giác đường ruột, nên một số người thấy đau bụng, tiêu chảy hoặc táo bón khi căng thẳng.
Điều này không đồng nghĩa “mất cân bằng vi khuẩn đường ruột” là nguyên nhân trực tiếp gây tự kỷ hay trầm cảm. Những bệnh này có cơ chế phức tạp và không thể được giải thích bằng một tỷ lệ lợi khuẩn/hại khuẩn.
Khi nào triệu chứng tiêu hóa cần được khám?
- Đau bụng kéo dài hoặc đau dữ dội.
- Nôn kéo dài hoặc không uống được nước.
- Đi ngoài ra máu, phân đen hoặc nôn ra máu.
- Sụt cân không chủ ý, thiếu máu hoặc khó nuốt.
- Vàng da, vàng mắt.
- Thay đổi thói quen đi tiêu kéo dài mà không rõ nguyên nhân.
Kết luận
Ba chức năng nền tảng của hệ tiêu hóa là vận chuyển–trộn thức ăn, phân giải thức ăn và hấp thu chất dinh dưỡng/nước trước khi đào thải chất cặn bã. Hệ miễn dịch và hệ thần kinh cũng tương tác với đường ruột, nhưng cần tránh những con số hoặc claim đơn giản hóa quá mức về “miễn dịch đường ruột” và “não thứ hai”.
Lưu ý: Nội dung này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, tư vấn hoặc điều trị của bác sĩ, dược sĩ hay người hành nghề y tế có thẩm quyền.
