Nhiều trường hợp sốt do virus ở trẻ có thể tự cải thiện và không cần kháng sinh. Tuy nhiên, sốt chỉ là một triệu chứng; tuổi của trẻ, tình trạng uống/bú, hô hấp, mức tỉnh táo và các dấu hiệu đi kèm mới quyết định khi nào cần khám.
Sốt ở trẻ là một triệu chứng, không phải tên của một bệnh duy nhất. Nhiều trường hợp sốt do virus như cảm lạnh hoặc cúm có thể tự cải thiện mà không cần kháng sinh. Tuy nhiên, chỉ dựa vào nhiệt độ sốt hoặc màu dịch mũi không thể khẳng định chắc chắn nguyên nhân là virus; một số nhiễm khuẩn cũng gây sốt và cần điều trị riêng.
Kháng sinh có điều trị sốt do virus không?
Không. Kháng sinh tác động lên vi khuẩn và không điều trị các virus gây cảm lạnh, cúm và nhiều nhiễm trùng hô hấp khác. Dùng kháng sinh khi không cần thiết có thể gây tác dụng phụ và góp phần làm tăng tình trạng kháng kháng sinh.
Ngược lại, nếu bác sĩ chẩn đoán một nhiễm khuẩn như viêm họng do liên cầu, viêm tai giữa hoặc viêm phổi do vi khuẩn trong trường hợp phù hợp, trẻ có thể cần kháng sinh. Vì vậy, câu “sốt virus không cần kháng sinh” chỉ đúng khi nguyên nhân thực sự là virus và không có nhiễm khuẩn kèm theo cần điều trị.
Sốt do virus thường kéo dài bao lâu?
Không có một mốc “5–7 ngày” áp dụng cho mọi virus. Nhiều đợt sốt do virus thông thường kéo dài vài ngày, nhưng thời gian còn phụ thuộc tác nhân, tuổi của trẻ và bệnh nền. Nếu trẻ sốt kéo dài, sốt quay lại sau khi đã đỡ hoặc tình trạng xấu đi, nên được khám.
Có phải sốt virus luôn trên 39°C?
Không. Nhiễm virus có thể gây sốt nhẹ hoặc sốt cao. Mức nhiệt độ một mình không đủ để phân biệt virus với vi khuẩn. Quan trọng hơn là tuổi của trẻ, khả năng uống/bú, mức tỉnh táo, nhịp thở và các triệu chứng đi kèm.
Chăm sóc trẻ sốt tại nhà
- Cho trẻ uống hoặc bú đủ dịch để hạn chế mất nước.
- Mặc quần áo thoáng, không ủ quá kín.
- Cho trẻ nghỉ ngơi và theo dõi tình trạng chung.
- Dùng thuốc hạ sốt chủ yếu khi trẻ khó chịu, theo đúng liều dựa trên cân nặng và hướng dẫn của bác sĩ/dược sĩ hoặc nhãn sản phẩm.
Không dùng nước đá, chườm lạnh mạnh hoặc lau người bằng cồn để “ép” nhiệt độ xuống. Mục tiêu của thuốc hạ sốt là giúp trẻ dễ chịu hơn, không phải buộc nhiệt độ trở về hoàn toàn bình thường.
Paracetamol và ibuprofen cần lưu ý gì?
Paracetamol (acetaminophen) hoặc ibuprofen có thể được dùng để giảm sốt/đau ở trẻ phù hợp, nhưng liều cần dựa vào cân nặng và hướng dẫn trên sản phẩm hoặc của nhân viên y tế. Không tự dùng thuốc của người lớn cho trẻ. Ibuprofen không nên dùng cho trẻ dưới 6 tháng tuổi trừ khi bác sĩ hướng dẫn.
Riêng trẻ dưới 3 tháng tuổi có sốt, không nên tự cho thuốc hạ sốt trước khi trẻ được nhân viên y tế đánh giá.
Không dùng aspirin cho trẻ em hoặc thanh thiếu niên mắc bệnh do virus vì nguy cơ hội chứng Reye.
Trẻ dưới 3 tháng tuổi là trường hợp đặc biệt
Trẻ dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên cần được đánh giá y tế ngay, ngay cả khi trẻ trông vẫn khá ổn. Ở lứa tuổi này, nhiễm trùng nghiêm trọng có thể biểu hiện không điển hình.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám sớm?
- Không uống/bú được, nôn liên tục hoặc có dấu hiệu mất nước như miệng khô, ít tiểu.
- Đau đầu dữ dội, cứng cổ, đau tai nhiều hoặc phát ban bất thường.
- Trẻ dưới 2 tuổi sốt kéo dài hơn khoảng 24 giờ hoặc trẻ từ 2 tuổi trở lên sốt quá 3 ngày.
- Trẻ có bệnh nền ảnh hưởng miễn dịch hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch.
- Trẻ đỡ rồi sốt trở lại hoặc triệu chứng nặng lên.
Khi nào cần cấp cứu ngay?
- Trẻ khó thở nặng, tím môi hoặc da.
- Trẻ không đáp ứng, rất khó đánh thức hoặc mất ý thức.
- Trẻ bị co giật.
- Cứng cổ kèm sốt, hoặc xuất hiện ban tím/đỏ bất thường không mất màu khi ấn.
Nếu trẻ co giật khi sốt thì làm gì?
Đặt trẻ nằm nghiêng trên bề mặt an toàn, tránh vật cứng xung quanh và không cho bất kỳ vật gì vào miệng. Không cố ghì giữ tay chân. Theo dõi thời gian cơn co giật.
Cần gọi cấp cứu nếu đây là cơn co giật đầu tiên, cơn kéo dài hơn 5 phút, trẻ khó thở, bị chấn thương, có nhiều cơn liên tiếp hoặc không tỉnh lại như bình thường sau cơn. Sau bất kỳ cơn co giật nào, trẻ cũng cần được bác sĩ đánh giá nguyên nhân.
Một số bệnh do virus vẫn có điều trị đặc hiệu
“Do virus” không đồng nghĩa lúc nào cũng chỉ cần chờ tự khỏi. Ví dụ, thuốc kháng virus cúm có thể được bác sĩ chỉ định cho trẻ mắc cúm, đặc biệt khi bệnh nặng hoặc trẻ thuộc nhóm nguy cơ cao. Vì vậy, chẩn đoán cụ thể vẫn quan trọng khi trẻ có biểu hiện nặng hoặc kéo dài.
Kết luận
Nhiều trường hợp sốt do virus ở trẻ tự cải thiện và không cần kháng sinh. Cha mẹ nên tập trung vào bù dịch, giúp trẻ dễ chịu và theo dõi các dấu hiệu nặng. Không nên tự kết luận “sốt virus” chỉ dựa trên mức sốt; trẻ dưới 3 tháng sốt từ 38°C, trẻ khó thở, mất nước, li bì hoặc co giật cần được đánh giá y tế sớm.
- American Academy of Pediatrics – Fever Without Fear: Information for Parents
- American Academy of Pediatrics – Treating Your Child's Fever: FAQs for Parents
- American Academy of Pediatrics – Seizure First Aid for Children
- CDC – Healthy Habits: Antibiotic Do's and Don'ts
- CDC – Treatment of Flu in Children
Lưu ý: Nội dung này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, tư vấn hoặc điều trị của bác sĩ, dược sĩ hay người hành nghề y tế có thẩm quyền.
