Vận động đều đặn giúp cải thiện thể lực tim – hô hấp và sức bền. Bài tập thở có thể hỗ trợ kiểm soát nhịp thở ở một số người, nhưng không làm phổi lớn hơn, không phải phép tự kiểm tra chức năng phổi và không ngăn trực tiếp COVID-19 hay các virus hô hấp.
Vận động thể lực đều đặn giúp cải thiện thể lực tim – hô hấp, sức bền và khả năng thực hiện các hoạt động hằng ngày. Tuy nhiên, tập thể dục hoặc tập thở không làm “phổi lớn hơn”, không mở ra “90% chức năng phổi chưa dùng” và cũng không phải biện pháp ngăn nhiễm COVID-19 hay các virus hô hấp.
Vận động giúp hệ hô hấp như thế nào?
Khi vận động, tim đập nhanh hơn và nhịp thở tăng để đưa oxy đến cơ đang hoạt động. Tập luyện đều đặn giúp cơ thể sử dụng oxy hiệu quả hơn và cải thiện thể lực tim – phổi. Lợi ích này đến từ sự thích nghi của toàn bộ hệ tim mạch, cơ hô hấp và cơ xương, chứ không phải do mô phổi tự “nở lớn”.
Người lớn nên vận động bao nhiêu?
CDC khuyến nghị người lớn đạt ít nhất 150 phút hoạt động aerobic cường độ vừa mỗi tuần hoặc mức tương đương, đồng thời có ít nhất 2 ngày tập tăng cường sức mạnh cơ. Người mới bắt đầu có thể chia thành những khoảng ngắn hơn và tăng dần theo khả năng.
Những hình thức vận động nào phù hợp?
- Đi bộ nhanh.
- Đạp xe.
- Bơi hoặc đi bộ dưới nước nếu phù hợp.
- Chạy bộ ở người đã quen vận động và không có chống chỉ định.
- Khiêu vũ, tập aerobic hoặc các hoạt động làm nhịp tim và nhịp thở tăng vừa phải.
Không có môn nào được chứng minh là “tốt nhất cho phổi” ở tất cả mọi người. Điều quan trọng là chọn hoạt động an toàn, có thể duy trì và phù hợp với tuổi, bệnh nền và thể lực.
Bài tập thở có tác dụng gì?
Các kỹ thuật thở như thở chúm môi hoặc thở có kiểm soát được sử dụng trong chương trình phục hồi chức năng phổi cho một số người mắc bệnh phổi mạn tính. NHLBI cho biết những kỹ thuật này có thể giúp người bệnh kiểm soát nhịp thở và giảm cảm giác hụt hơi khi hoạt động hoặc căng thẳng.
Ở người khỏe mạnh, tập thở chậm có thể giúp thư giãn và nhận biết nhịp thở tốt hơn, nhưng không cần cố hít “sâu nhất có thể”, giữ hơi 20 giây hoặc ép phải “tống hết không khí khỏi phổi”. Những bài tập nín thở kéo dài cũng không phải phép đo sức khỏe phổi.
Một bài thở đơn giản có thể thử
Ngồi hoặc đứng ở tư thế thoải mái. Hít vào nhẹ qua mũi, sau đó thở ra chậm qua môi chúm như đang thổi nhẹ. Không cần cố lấy hơi tối đa. Nếu thấy chóng mặt, đau ngực hoặc khó thở tăng lên, hãy dừng tập.
Tư thế có ảnh hưởng đến hô hấp không?
Tư thế cúi gập hoặc gò bó có thể khiến việc hít thở cảm thấy khó hơn ở một số người. Giữ lưng và cổ ở tư thế thoải mái, vai thả lỏng thường giúp cơ hô hấp hoạt động dễ dàng hơn. Tuy nhiên, không có một “tư thế chuẩn” duy nhất có thể làm tăng dung tích phổi ở người khỏe mạnh.
Bơi và chạy bộ có làm “phổi khỏe” hơn không?
Bơi, chạy và nhiều hình thức aerobic khác có thể cải thiện sức bền tim – hô hấp khi tập đều đặn. Chúng không làm phổi miễn nhiễm với virus và không thay thế việc kiểm soát hen, COPD hoặc các bệnh tim – phổi khác.
Tập thể dục có phòng COVID-19 hoặc các virus hô hấp không?
Hoạt động thể lực là một phần của lối sống lành mạnh, nhưng không phải biện pháp trực tiếp ngăn virus xâm nhập cơ thể. Các biện pháp phòng bệnh hô hấp hiện nay tập trung vào tiêm chủng khi có khuyến nghị, vệ sinh tay, cải thiện không khí/ thông khí, ở nhà khi đang bệnh và sử dụng các biện pháp bổ sung như khẩu trang trong tình huống phù hợp.
Khi nào không nên tự tăng cường độ tập?
Nên hỏi bác sĩ trước khi bắt đầu hoặc tăng mạnh cường độ nếu bạn có bệnh tim – phổi, từng đau ngực khi gắng sức, khó thở không rõ nguyên nhân, ngất, rối loạn nhịp tim hoặc đang hồi phục sau bệnh nặng.
Nếu đang mắc bệnh hô hấp cấp và còn sốt hoặc triệu chứng đang nặng lên, không nên cố duy trì hoặc tăng cường độ tập. Khi triệu chứng cải thiện và đã hết sốt ít nhất 24 giờ mà không dùng thuốc hạ sốt, có thể trở lại các hoạt động thường ngày và tăng vận động dần theo khả năng.
Người có Long COVID kèm tình trạng triệu chứng nặng lên sau gắng sức cần đặc biệt thận trọng. CDC ghi nhận post-exertional malaise có thể khiến triệu chứng xấu hơn sau hoạt động thể chất hoặc tinh thần; trong trường hợp này không nên áp dụng máy móc mục tiêu “càng tập càng tốt”.
Dấu hiệu cần dừng tập và cần được đánh giá y tế
- Đau hoặc tức ngực.
- Khó thở nhiều hơn mức dự kiến hoặc không hồi phục khi nghỉ.
- Choáng váng, ngất hoặc tim đập rất bất thường.
- Tím môi, lú lẫn hoặc yếu đột ngột.
- Ho ra máu.
Nếu đau ngực kéo dài, khó thở nặng, ngất, lú lẫn hoặc tím môi, cần tìm kiếm cấp cứu ngay. Nếu ho ra máu, đặc biệt khi lượng nhiều hoặc kèm khó thở hay đau ngực, cần được đánh giá y tế khẩn cấp.
Kết luận
Đi bộ, bơi, đạp xe, chạy hoặc các bài aerobic phù hợp có thể cải thiện thể lực tim – hô hấp. Bài tập thở có thể hữu ích cho kiểm soát nhịp thở, đặc biệt trong phục hồi chức năng phổi ở người bệnh phù hợp. Nhưng không có bài tập nào làm phổi “miễn nhiễm” với COVID-19 hay virus hô hấp, và không nên dùng nín thở hay giữ hơi lâu để tự đánh giá sức khỏe phổi.
Lưu ý: Nội dung này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, tư vấn hoặc điều trị của bác sĩ, dược sĩ hay người hành nghề y tế có thẩm quyền.
