Ho có đờm ở trẻ thường gặp trong nhiễm virus đường hô hấp. Nước muối sinh lý, hút mũi nhẹ và đủ dịch có thể giúp trẻ dễ chịu hơn; khó thở, tím tái, bú kém rõ hoặc ho đột ngột nghi dị vật cần được đánh giá sớm.
Trẻ ho có đờm thường gặp trong các nhiễm virus đường hô hấp. Ho là phản xạ giúp đẩy chất tiết ra khỏi đường thở. Tuy nhiên, nếu trẻ có tiếng khò khè, thở nhanh, co lõm lồng ngực, bú kém hoặc tím môi thì cần đánh giá sớm vì có thể liên quan đến viêm tiểu phế quản, hen, viêm phổi hoặc một vấn đề đường thở khác.
Ho có đờm và khò khè có giống nghẹt mũi không?
Không hoàn toàn. Nghẹt mũi có thể tạo tiếng thở ồn ở trẻ nhỏ, nhất là trẻ sơ sinh. Khò khè thật sự thường là tiếng rít/huýt sáo phát ra từ đường thở dưới, hay rõ hơn khi thở ra. Nếu cha mẹ không chắc tiếng thở là nghẹt mũi hay khò khè, đặc biệt khi trẻ thở nhanh hoặc khó thở, nên cho trẻ được khám.
Những nguyên nhân thường gặp
- Cảm lạnh và các nhiễm virus đường hô hấp.
- RSV và viêm tiểu phế quản ở trẻ nhỏ.
- Hen hoặc khò khè liên quan virus ở trẻ lớn hơn.
- Viêm phổi hoặc các nhiễm trùng khác.
- Dị vật đường thở nếu ho/khò khè xuất hiện đột ngột, nhất là khi đang ăn hoặc chơi với vật nhỏ.
Màu đờm hoặc dịch mũi vàng/xanh không tự động có nghĩa trẻ bị nhiễm khuẩn cần kháng sinh.
Chăm sóc tại nhà khi trẻ vẫn thở và bú/ăn được
Giữ mũi thông thoáng: có thể dùng vài giọt nước muối sinh lý rồi hút mũi nhẹ nhàng ở trẻ nhỏ khi dịch mũi làm trẻ khó bú hoặc khó ngủ. Không cần hút sâu hoặc hút liên tục quá mức vì có thể gây kích ứng niêm mạc.
Bù đủ dịch: trẻ còn bú mẹ nên tiếp tục bú, có thể chia thành nhiều cữ nhỏ nếu trẻ nhanh mệt. Trẻ lớn hơn có thể uống nước thường xuyên.
Giữ môi trường dễ chịu: tránh khói thuốc, khói nhang và mùi kích thích. Máy tạo ẩm mát sạch có thể giúp dễ chịu nếu không khí khô, nhưng cần vệ sinh đúng cách.
Mật ong có thể dùng khi nào?
Với trẻ từ 12 tháng tuổi trở lên, một lượng nhỏ mật ong có thể giúp dịu ho trong cảm lạnh. Tuyệt đối không cho trẻ dưới 12 tháng tuổi dùng mật ong vì nguy cơ ngộ độc botulinum ở trẻ sơ sinh.
Có nên dùng thuốc ho, thuốc cảm không kê đơn?
Không nên tự dùng thuốc ho/cảm phối hợp cho trẻ nhỏ. FDA không khuyến nghị các thuốc ho và cảm không kê đơn ở trẻ dưới 2 tuổi, và nhiều nhà sản xuất ghi “không dùng cho trẻ dưới 4 tuổi”. Những sản phẩm phối hợp nhiều hoạt chất còn làm tăng nguy cơ dùng trùng liều.
Có nên vỗ rung long đờm thường quy?
Không nên áp dụng vỗ rung lồng ngực như một phương pháp thường quy cho trẻ bị viêm tiểu phế quản. Hướng dẫn của American Academy of Pediatrics khuyến nghị không dùng vật lý trị liệu lồng ngực thường quy trong bệnh này. Nếu trẻ có bệnh hô hấp đặc biệt cần kỹ thuật dẫn lưu đờm, bác sĩ hoặc kỹ thuật viên hô hấp sẽ hướng dẫn riêng.
Có nên bôi tinh dầu tràm, khuynh diệp hoặc menthol?
Không nên xem tinh dầu là phương pháp điều trị ho có đờm. Các sản phẩm xoa có menthol/camphor/eucalyptus không dành cho trẻ dưới 2 tuổi vì có thể gây độc hoặc kích ứng đường thở nếu dùng sai. Không nhỏ tinh dầu vào mũi, miệng hay cho trẻ uống.
Khi nào trẻ cần được khám ngay?
- Thở khó, thở nhanh rõ, co lõm lồng ngực hoặc cánh mũi phập phồng.
- Môi hoặc mặt tím tái.
- Khò khè tăng, có tiếng rít khi hít vào hoặc trẻ không nói/khóc/bú bình thường vì khó thở.
- Bú hoặc uống ít hơn nhiều, tiểu ít, miệng khô hoặc dấu hiệu mất nước.
- Li bì, khó đánh thức hoặc tình trạng xấu nhanh.
- Ho khởi phát đột ngột sau khi ăn/chơi với vật nhỏ, nghi hóc dị vật.
Sốt ở trẻ nhỏ cần lưu ý thế nào?
Trẻ dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên cần được đánh giá y tế sớm. Ở trẻ lớn hơn, mức độ sốt cần được xem cùng tình trạng thở, uống/bú, tỉnh táo và thời gian kéo dài.
Khi nào cần kháng sinh?
Phần lớn cảm lạnh, viêm tiểu phế quản và nhiều trường hợp ho cấp ở trẻ do virus nên kháng sinh không có tác dụng. Chỉ dùng kháng sinh khi bác sĩ chẩn đoán hoặc nghi ngờ phù hợp một nhiễm khuẩn cần điều trị.
Kết luận
Với trẻ ho có đờm nhưng vẫn thở thoải mái và bú/ăn được, chăm sóc hỗ trợ như nước muối sinh lý, hút mũi nhẹ và đủ dịch thường hữu ích. Không nên tự dùng thuốc ho/cảm, tinh dầu hoặc vỗ rung long đờm thường quy. Khó thở, tím tái, bú kém rõ hoặc ho đột ngột nghi dị vật là những dấu hiệu cần khám khẩn.
- American Academy of Pediatrics – Coughs and Colds: Medicines or Home Remedies?
- American Academy of Pediatrics – Cough & Cold Survival Kit
- CDC – RSV in Infants and Young Children
- FDA – Should You Give Kids Medicine for Coughs and Colds?
- American Academy of Pediatrics – Clinical Practice Guideline: Bronchiolitis
Lưu ý: Nội dung này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, tư vấn hoặc điều trị của bác sĩ, dược sĩ hay người hành nghề y tế có thẩm quyền.
