Tàn nhang thường là các chấm nhỏ rõ ranh giới và đậm hơn khi phơi nắng, trong khi nám thường tạo mảng sắc tố đối xứng trên mặt và chịu ảnh hưởng của ánh sáng cùng yếu tố hormone. Chống nắng là nền tảng chăm sóc của cả hai.
Tàn nhang và nám da đều làm da xuất hiện vùng tăng sắc tố nhưng là hai tình trạng khác nhau. Tàn nhang thường là những chấm nhỏ rõ ranh giới và đậm hơn khi phơi nắng; nám thường tạo các mảng nâu hoặc xám nâu, hay phân bố đối xứng trên mặt và chịu ảnh hưởng của ánh sáng cùng yếu tố nội tiết.
Tàn nhang là gì?
Tàn nhang (ephelides) là những dát phẳng nhỏ màu nâu nhạt đến nâu, thường xuất hiện ở vùng tiếp xúc nắng như mặt, vai và cánh tay. Chúng phổ biến hơn ở người da sáng và có yếu tố di truyền. Tàn nhang thường rõ hơn vào mùa nắng và có thể nhạt đi khi giảm tiếp xúc tia cực tím.
Tàn nhang đa số lành tính. Tuy nhiên, một đốm sắc tố mới thay đổi nhanh về kích thước, màu sắc, bờ, chảy máu hoặc khác biệt rõ với các đốm còn lại nên được bác sĩ da liễu kiểm tra.
Nám da là gì?
Nám (melasma) gây các mảng hoặc đốm tăng sắc tố màu nâu, xám nâu hoặc xanh xám, thường ở má, trán, mũi, vùng trên môi và cằm. Nám hay gặp ở phụ nữ và có thể liên quan thai kỳ, thuốc nội tiết hoặc thay đổi hormone, nhưng ánh sáng là yếu tố kích hoạt rất quan trọng.
Khác nhau dễ nhận biết
- Tàn nhang: chấm nhỏ, phẳng, thường xuất hiện ở vùng da phơi nắng và đậm hơn khi tiếp xúc với nắng.
- Nám: mảng hoặc đốm rộng hơn, thường đối xứng ở hai bên mặt và có thể kéo dài dai dẳng.
- Tàn nhang thường bắt đầu từ tuổi nhỏ hoặc tuổi trẻ ở người có cơ địa phù hợp; nám thường xuất hiện ở người trưởng thành và hay liên quan yếu tố hormone.
Không nên dùng cách phân biệt kiểu “tàn nhang nằm nông còn nám luôn nằm sâu dưới biểu bì”. Mức độ sắc tố của nám có thể thay đổi giữa biểu bì, trung bì hoặc hỗn hợp và cần bác sĩ đánh giá nếu điều trị chuyên sâu.
Ánh nắng ảnh hưởng thế nào?
Tia cực tím kích thích sản xuất sắc tố và làm cả tàn nhang lẫn nám đậm hơn. Với nám, ánh sáng nhìn thấy cũng có thể góp phần làm tăng sắc tố ở một số loại da.
Chống nắng là bước quan trọng nhất
American Academy of Dermatology khuyến nghị kem chống nắng phổ rộng, chống nước, SPF từ 30 trở lên. Với nám, bác sĩ da liễu thường ưu tiên sản phẩm có khả năng bảo vệ cả ánh sáng nhìn thấy; kem chống nắng có màu chứa iron oxide có thể hữu ích.
Ngoài kem chống nắng, nên kết hợp mũ rộng vành, bóng râm và tránh phơi nắng không cần thiết.
Điều trị nám da
Nám thường cần kế hoạch điều trị kéo dài. Bác sĩ da liễu có thể cân nhắc hydroquinone, tretinoin phối hợp corticosteroid nhẹ, kem phối hợp tretinoin – corticosteroid – hydroquinone, azelaic acid hoặc các thuốc bôi khác tùy trường hợp. Peel hóa học, laser, vi kim hoặc một số thủ thuật khác có thể được sử dụng ở người phù hợp nhưng cũng có nguy cơ kích ứng hoặc tăng sắc tố sau viêm.
Không nên tự dùng kem trộn, corticosteroid bôi kéo dài hoặc sản phẩm tẩy mạnh vì có thể làm da mỏng, nổi mạch, viêm và tăng sắc tố khó điều trị hơn.
Nếu đang mang thai hoặc dự định mang thai, không nên tự sử dụng hydroquinone hoặc tretinoin; hãy trao đổi với bác sĩ để lựa chọn phương pháp chăm sóc phù hợp.
Điều trị tàn nhang
Tàn nhang không cần điều trị nếu không ảnh hưởng thẩm mỹ. Nếu muốn làm mờ, bác sĩ da liễu có thể cân nhắc một số thuốc bôi, peel, laser hoặc phương pháp khác tùy loại tổn thương và màu da. Tàn nhang có thể xuất hiện trở lại nếu tiếp tục tiếp xúc nắng.
Có nên dùng chanh, kem đánh răng, hành tây, nha đam hoặc “viên chống nắng nội sinh”?
Không nên dùng các mẹo này như phương pháp điều trị nám hoặc tàn nhang đã được chứng minh. Chanh và các chất có tính acid có thể gây kích ứng; kem đánh răng không được thiết kế để điều trị tăng sắc tố. Thực phẩm bổ sung, kể cả glutathione đường uống, không nên được xem là biện pháp thay thế chống nắng hoặc điều trị da liễu.
Khi nào nên khám bác sĩ da liễu?
- Không chắc đó là nám, tàn nhang, đốm nắng hay một tổn thương sắc tố khác.
- Một đốm thay đổi nhanh, không đối xứng, bờ bất thường, nhiều màu hoặc chảy máu.
- Tăng sắc tố xuất hiện sau một thuốc mới hoặc kèm triệu chứng khác.
- Đã tự điều trị nhiều tháng nhưng da kích ứng hoặc sắc tố nặng hơn.
Kết luận
Tàn nhang và nám đều liên quan sắc tố nhưng không giống nhau. Tàn nhang thường là các chấm nhỏ lành tính và chịu ảnh hưởng mạnh của nắng; nám thường tạo mảng đối xứng trên mặt và có thêm vai trò của hormone. Chống nắng đúng cách là nền tảng của cả hai, còn điều trị chuyên sâu nên được cá thể hóa.
Lưu ý: Nội dung này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, tư vấn hoặc điều trị của bác sĩ, dược sĩ hay người hành nghề y tế có thẩm quyền.
