EPA và DHA có nhiều trong cá béo như cá hồi. Bằng chứng rõ nhất của omega-3 liều điều trị là giảm triglyceride; các claim “bổ não, bổ mắt, đẹp da, giảm cân” cần được hiểu thận trọng vì hiệu quả còn phụ thuộc đối tượng, liều và mục tiêu sử dụng.
EPA và DHA là hai acid béo omega-3 chuỗi dài có nhiều trong cá béo như cá hồi, cá mòi, cá trích và cá thu. Chúng tham gia cấu trúc màng tế bào và nhiều quá trình sinh học, nhưng không phải mọi công dụng được quảng cáo cho “dầu cá” đều đã được chứng minh.
EPA và DHA có lợi ích nào được chứng minh rõ hơn?
Bằng chứng rõ nhất liên quan đến giảm triglyceride máu. NIH Office of Dietary Supplements cho biết omega-3 kê đơn với liều 4 g/ngày có thể làm giảm triglyceride ở người tăng triglyceride. Đây là liều điều trị và không nên tự thay bằng nhiều viên dầu cá không kê đơn.
Omega-3 có phòng bệnh tim mạch không?
Một số phân tích cho thấy tăng EPA và DHA có thể làm giảm nhẹ một số biến cố mạch vành, nhưng lợi ích không đồng đều giữa các nghiên cứu. Omega-3 bổ sung không phải “lá chắn” thay thế kiểm soát huyết áp, cholesterol, đường huyết, bỏ thuốc lá, vận động và thuốc tim mạch khi có chỉ định.
Omega-3 có làm giảm huyết áp?
EPA và DHA có thể làm huyết áp giảm nhẹ ở một số người. Tuy nhiên, FDA Hoa Kỳ đánh giá bằng chứng về giảm nguy cơ tăng huyết áp và bệnh mạch vành là chưa nhất quán và chưa kết luận chắc. Vì vậy, không nên dùng dầu cá thay thuốc hạ huyết áp.
DHA có vai trò gì với não và mắt?
DHA là thành phần quan trọng của não và võng mạc, đặc biệt trong giai đoạn phát triển. Điều này giải thích vì sao omega-3 được quan tâm trong thai kỳ và trẻ nhỏ. Tuy nhiên, từ vai trò cấu trúc đó không thể suy ra rằng uống dầu cá sẽ “bổ não”, tăng trí nhớ hoặc phòng Alzheimer ở mọi người.
NCCIH cho biết bằng chứng hiện chưa đủ để khuyến nghị omega-3 như phương pháp điều trị Alzheimer. Các dữ liệu tế bào hoặc động vật về Parkinson cũng không đủ để coi EPA/DHA là thuốc phòng hay điều trị bệnh thoái hóa thần kinh.
Omega-3 trong thai kỳ
EPA và DHA có vai trò trong phát triển thai nhi, nhưng nguồn bổ sung nên được lựa chọn hợp lý. Cá và hải sản ít thủy ngân có thể cung cấp omega-3 cùng protein, vitamin và khoáng chất. Phụ nữ mang thai nên tuân theo hướng dẫn dinh dưỡng và an toàn thủy ngân tại nơi mình sinh sống thay vì tự dùng liều cao dầu cá.
Omega-3 có “bổ mắt”, chống thoái hóa điểm vàng không?
DHA cần thiết cho cấu trúc võng mạc, nhưng bổ sung omega-3 chưa được chứng minh là phương pháp chung để phòng tăng nhãn áp hoặc thoái hóa điểm vàng. Người có bệnh mắt cần khám và điều trị theo chẩn đoán cụ thể.
Omega-3 có làm đẹp da hoặc giảm cân không?
Một số nghiên cứu đánh giá omega-3 với tình trạng viêm da hoặc các chỉ số chuyển hóa, nhưng chưa đủ để coi dầu cá là sản phẩm làm đẹp da hay thuốc giảm cân. Giảm cân vẫn chủ yếu phụ thuộc vào cân bằng năng lượng, chế độ ăn và vận động phù hợp.
Nên ưu tiên cá hay viên dầu cá?
Với người khỏe mạnh, cá béo là nguồn EPA/DHA đồng thời cung cấp protein và nhiều dưỡng chất khác. Thực phẩm bổ sung có thể phù hợp trong một số trường hợp nhưng cần xem hàm lượng EPA + DHA thực tế trên nhãn, không chỉ nhìn tổng số “mg dầu cá”.
Dùng nhiều omega-3 có an toàn không?
FDA khuyến nghị không dùng quá 5 g/ngày EPA + DHA từ thực phẩm bổ sung. Tác dụng phụ thường nhẹ như ợ tanh, ợ nóng, buồn nôn hoặc tiêu chảy. Một số thử nghiệm dùng 4 g/ngày kéo dài ở người có bệnh tim mạch hoặc nguy cơ cao ghi nhận tăng nhẹ nguy cơ rung nhĩ.
Người đang dùng thuốc chống đông, kháng tiểu cầu, chuẩn bị phẫu thuật hoặc có rối loạn nhịp tim nên hỏi bác sĩ/dược sĩ trước khi dùng omega-3 liều cao.
Kết luận
EPA và DHA là những acid béo omega-3 quan trọng. Lợi ích được xác lập rõ hơn là giảm triglyceride ở liều điều trị phù hợp; các lợi ích tim mạch khác nhìn chung ở mức khiêm tốn. Không nên quảng cáo dầu cá như thuốc phòng Alzheimer, Parkinson, bệnh mắt, béo phì hoặc sản phẩm “bổ não – đẹp da” cho tất cả mọi người.
Lưu ý: Nội dung này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, tư vấn hoặc điều trị của bác sĩ, dược sĩ hay người hành nghề y tế có thẩm quyền.
