Trễ kinh: 10 nguyên nhân thường gặp và khi nào cần đi khám

Trễ kinh có thể do mang thai, stress, thay đổi cân nặng, thiếu năng lượng, tập luyện cường độ cao, PCOS, bệnh tuyến giáp, thuốc, cho con bú hoặc tiền mãn kinh. Nếu có khả năng mang thai, nên loại trừ thai kỳ trước.

Trễ kinh có nhiều nguyên nhân. Nếu có khả năng mang thai, việc đầu tiên nên nghĩ tới vẫn là thai kỳ. Nếu thử thai âm tính, những yếu tố như stress, thay đổi cân nặng, thiếu năng lượng, tập luyện cường độ cao, hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS), bệnh tuyến giáp, thuốc, cho con bú và giai đoạn tiền mãn kinh đều có thể làm chu kỳ thay đổi.

1. Mang thai

Mang thai là nguyên nhân quan trọng cần loại trừ ở người đang trong độ tuổi sinh sản và có quan hệ tình dục. Que thử thai tại nhà có thể được dùng theo hướng dẫn của nhà sản xuất; nếu kết quả âm tính nhưng vẫn trễ kinh hoặc có triệu chứng bất thường, có thể cần thử lại hoặc đi khám.

2. Căng thẳng kéo dài

Stress về thể chất hoặc tâm lý có thể ảnh hưởng trục vùng dưới đồi – tuyến yên – buồng trứng, từ đó làm rụng trứng muộn hoặc tạm thời không rụng trứng. Một kỳ kinh đến muộn khi đang trải qua giai đoạn căng thẳng có thể xảy ra, nhưng nếu tình trạng lặp lại nhiều lần thì không nên tự quy mọi nguyên nhân cho stress.

3. Thiếu năng lượng hoặc tập luyện cường độ cao

Tập thể dục thông thường không làm mất kinh. Vấn đề thường xuất hiện khi lượng năng lượng nạp vào không đáp ứng nhu cầu vận động, giảm cân quá nhanh hoặc tập luyện cường độ rất cao kéo dài. Tình trạng này có thể gây rối loạn rụng trứng và vô kinh.

4. Thay đổi cân nặng rõ rệt

Cả thiếu cân, giảm cân nhanh và béo phì đều có thể liên quan đến rối loạn kinh nguyệt ở một số người. Không nên tự đặt mục tiêu tăng hoặc giảm cân thật nhanh để “gọi kinh trở lại”; nếu chu kỳ mất trong nhiều tháng, cần đánh giá nguyên nhân và tình trạng dinh dưỡng.

5. Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS)

PCOS là một nguyên nhân thường gặp của kinh thưa hoặc không đều và cũng có thể ảnh hưởng khả năng sinh sản. Một số người còn có mụn, rậm lông hoặc tăng cân, nhưng không phải ai bị PCOS cũng có đầy đủ các biểu hiện này.

6. Bệnh tuyến giáp, prolactin và các rối loạn nội tiết khác

Suy giáp, cường giáp và một số vấn đề của tuyến yên có thể ảnh hưởng chu kỳ. Nếu trễ kinh đi kèm tiết sữa ngoài thời kỳ cho con bú, đau đầu mới, thay đổi thị lực, rậm lông rõ hoặc các biểu hiện nội tiết khác, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm phù hợp.

7. Thuốc và biện pháp tránh thai nội tiết

Thuốc tránh thai, que cấy, vòng tránh thai nội tiết, thuốc tiêm tránh thai và một số thuốc điều trị khác có thể làm thay đổi lượng máu kinh hoặc khiến kinh thưa/vô kinh. Không tự ngừng thuốc kê đơn chỉ vì thấy chu kỳ thay đổi; hãy trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ.

8. Cho con bú

Cho con bú có thể làm kinh nguyệt trở lại muộn do ảnh hưởng của prolactin và tần suất bú. Tuy nhiên, không có kinh không đồng nghĩa chắc chắn không thể mang thai. Phương pháp vô kinh cho con bú (LAM) chỉ có hiệu quả tránh thai khi đáp ứng đồng thời các tiêu chí cụ thể, gồm trẻ dưới 6 tháng, bú mẹ thường xuyên/gần như hoàn toàn và người mẹ chưa có kinh trở lại.

9. Tiền mãn kinh

Trong giai đoạn chuyển tiếp mãn kinh, chu kỳ có thể ngắn hơn, dài hơn, bỏ kỳ hoặc thay đổi lượng máu. Tuy nhiên, ra máu rất nhiều, kéo dài hoặc ra máu sau khi đã mãn kinh vẫn cần được đánh giá riêng.

10. Bệnh cấp tính hoặc bệnh mạn tính

Một đợt bệnh nặng, thay đổi dinh dưỡng rõ rệt hoặc một số bệnh mạn tính có thể làm chu kỳ tạm thời thay đổi. Nếu kinh không trở lại sau khi sức khỏe ổn định, bác sĩ có thể cần kiểm tra thêm.

Trễ kinh bao lâu thì nên đi khám?

ACOG định nghĩa vô kinh là không có kinh trong những tình huống cần đánh giá lâm sàng. Với người trước đây có chu kỳ đều, mất kinh từ 3 tháng trở lên là lý do rõ ràng để đi khám; nhưng không cần chờ đủ 3 tháng nếu có triệu chứng bất thường, nghi mang thai hoặc lo lắng.

Dấu hiệu cần cấp cứu khi có khả năng mang thai

Nếu trễ kinh hoặc thử thai dương tính kèm đau bụng/chậu dữ dội, đặc biệt đau một bên, đau vai, chóng mặt, ngất hoặc ra máu bất thường, cần được đánh giá khẩn cấp vì có thể liên quan đến thai ngoài tử cung hoặc một biến chứng thai kỳ khác.

Vòng tránh thai không “gây” thai ngoài tử cung. Tuy nhiên, nếu hiếm khi có thai trong lúc đang đặt vòng, thai đó cần được xác định vị trí sớm.

Nên theo dõi chu kỳ như thế nào?

Có thể ghi ngày bắt đầu – kết thúc kỳ kinh, lượng máu tương đối, đau, thuốc đang dùng và các thay đổi về cân nặng, vận động hoặc stress. Thông tin này giúp bác sĩ đánh giá tốt hơn khi chu kỳ thay đổi.

Kết luận

Trễ kinh không chỉ do “rối loạn nội tiết” và cũng không phải lúc nào cũng nguy hiểm. Hãy ưu tiên loại trừ thai kỳ, sau đó xem xét chu kỳ, cân nặng, dinh dưỡng, vận động, thuốc và các bệnh lý liên quan. Trễ kinh kéo dài hoặc đi kèm triệu chứng bất thường nên được khám thay vì tự dùng hormone để điều chỉnh chu kỳ.

1. American College of Obstetricians and Gynecologists – Amenorrhea: Absence of Periods
2. American College of Obstetricians and Gynecologists – Abnormal Uterine Bleeding
3. CDC – Polycystic Ovary Syndrome (PCOS) and Diabetes
4. American College of Obstetricians and Gynecologists – Postpartum Contraceptive Access Initiative
5. NHS – Ectopic pregnancy: Symptoms

Lưu ý: Nội dung này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, tư vấn hoặc điều trị của bác sĩ, dược sĩ hay người hành nghề y tế có thẩm quyền.