Hiếm muộn có thể do yếu tố nữ, nam, cả hai hoặc không xác định được. Ở nữ giới, những nhóm nguyên nhân thường được đánh giá gồm rối loạn rụng trứng, vòi trứng, tử cung, tuổi và các yếu tố sức khỏe/lối sống.
Hiếm muộn/vô sinh không phải là vấn đề chỉ của phụ nữ. WHO định nghĩa vô sinh là không đạt được thai kỳ sau 12 tháng hoặc hơn quan hệ tình dục đều đặn, không sử dụng biện pháp tránh thai. Nguyên nhân có thể đến từ nữ, nam, cả hai phía hoặc không xác định được.
1. Rối loạn rụng trứng
Để mang thai tự nhiên, cần có rụng trứng. PCOS là một nguyên nhân thường gặp gây rụng trứng không đều. Một số rối loạn tuyến giáp, tuyến yên, prolactin hoặc suy giảm chức năng buồng trứng cũng có thể ảnh hưởng quá trình này.
Kinh nguyệt rất thưa, mất kinh hoặc chu kỳ thất thường có thể gợi ý rối loạn rụng trứng, nhưng không thể kết luận vô sinh chỉ dựa vào một chu kỳ không đều.
2. Vấn đề vòi trứng hoặc lạc nội mạc tử cung
Tổn thương hoặc tắc vòi trứng có thể cản trở tinh trùng gặp trứng. Nguyên nhân có thể liên quan đến viêm vùng chậu, một số nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục, phẫu thuật vùng chậu hoặc các tình trạng khác. Lạc nội mạc tử cung cũng có thể ảnh hưởng khả năng sinh sản ở một số người.
3. Bất thường tử cung
Một số bất thường bẩm sinh của tử cung, polyp, u xơ ở vị trí hoặc kích thước nhất định và các vấn đề nội mạc tử cung có thể ảnh hưởng khả năng làm tổ hoặc thai kỳ. U xơ không đồng nghĩa với vô sinh; mức ảnh hưởng phụ thuộc vị trí, kích thước và từng trường hợp.
4. Tuổi và dự trữ buồng trứng
Khả năng sinh sản nữ giảm theo tuổi, đặc biệt rõ hơn sau giữa tuổi 30. Tuổi không phải “bệnh”, nhưng là yếu tố quan trọng khi quyết định thời điểm đánh giá hiếm muộn vì số lượng và chất lượng noãn giảm dần theo thời gian.
5. Cân nặng, thiếu năng lượng và một số yếu tố lối sống
Thiếu cân, giảm cân quá nhanh, tập luyện cường độ cao kèm thiếu năng lượng và béo phì có thể ảnh hưởng rụng trứng ở một số người. Hút thuốc và uống rượu quá mức cũng liên quan đến sức khỏe sinh sản kém hơn.
Stress có thể ảnh hưởng chu kỳ và sức khỏe tinh thần, nhưng không nên quy mọi trường hợp hiếm muộn cho “căng thẳng làm buồng trứng ngừng tiết hormone”. Nhiều người hiếm muộn có nguyên nhân sinh học cụ thể và cần được đánh giá đầy đủ.
Không nên bỏ qua yếu tố từ nam giới
Đánh giá hiếm muộn nên xem xét cả hai phía. Ở nam giới, nguyên nhân có thể liên quan đến số lượng/chất lượng tinh trùng, tắc nghẽn đường dẫn tinh, rối loạn hormone, bệnh tinh hoàn, thuốc hoặc các yếu tố sức khỏe khác.
Khi nào nên đi khám hiếm muộn?
ACOG khuyến nghị đánh giá nếu chưa có thai sau 12 tháng quan hệ đều đặn không tránh thai ở người dưới 35 tuổi. Nếu người nữ trên 35 tuổi, nên đánh giá sau 6 tháng. Trên 40 tuổi hoặc có yếu tố nguy cơ rõ như vô kinh, tiền sử phẫu thuật vùng chậu, lạc nội mạc tử cung hoặc điều trị có thể ảnh hưởng sinh sản, nên trao đổi sớm hơn.
Đánh giá thường gồm những gì?
Tùy trường hợp, bác sĩ có thể hỏi về chu kỳ, tiền sử thai kỳ, thuốc, bệnh nền và thời gian quan hệ không tránh thai; đánh giá rụng trứng, tuyến giáp, tử cung/vòi trứng và làm tinh dịch đồ cho bạn tình nam. Không phải ai cũng cần làm toàn bộ xét nghiệm ngay từ đầu.
Kết luận
Hiếm muộn thường không do một “yếu tố bất ngờ” duy nhất. Cách tiếp cận phù hợp là đánh giá rụng trứng, vòi trứng – tử cung, tuổi/dự trữ buồng trứng và yếu tố nam giới, đồng thời xem xét lối sống và bệnh nền. Không nên tự dùng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung với mục tiêu “tăng chất lượng trứng” khi chưa biết nguyên nhân.
Lưu ý: Nội dung này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, tư vấn hoặc điều trị của bác sĩ, dược sĩ hay người hành nghề y tế có thẩm quyền.
