Các chương trình “detox gan – túi mật” chưa được chứng minh là có thể loại độc tố, chữa nhiều bệnh hoặc làm tan sỏi mật theo cách quảng cáo. Gan có hệ thống chuyển hóa tự nhiên; sỏi mật có triệu chứng cần được đánh giá và điều trị đúng chỉ định.
“Detox gan”, “thải độc gan” hoặc “làm sạch gan – túi mật” thường được quảng cáo như cách loại bỏ độc tố, sỏi hoặc cải thiện nhiều bệnh cùng lúc. Tuy nhiên, các chương trình detox thương mại không có bằng chứng đáng tin cậy cho thấy có thể “rửa sạch” gan, túi mật hay loại độc tố ra khỏi cơ thể theo cách quảng cáo.
Gan thực sự làm gì?
Gan tham gia chuyển hóa chất dinh dưỡng, xử lý nhiều chất trong máu, sản xuất protein và tạo mật. Mật do gan tạo ra được túi mật lưu trữ giữa các bữa ăn rồi giải phóng vào ruột non để hỗ trợ tiêu hóa chất béo.
Những chức năng này diễn ra liên tục trong cơ thể khỏe mạnh. Không có một đợt “detox” ngắn ngày nào được chứng minh là làm gan “khởi động lại” hoặc tăng khả năng thải độc một cách đặc biệt.
Các chế độ detox có loại được độc tố không?
NCCIH cho biết các nghiên cứu ở người về chương trình detox còn ít và chất lượng thấp. Một tổng quan đã không tìm thấy bằng chứng thuyết phục ủng hộ chế độ detox để kiểm soát cân nặng hoặc loại “độc tố” khỏi cơ thể.
“Làm sạch túi mật” có làm tan sỏi mật không?
Không nên dùng dầu, nước chanh, muối hoặc các công thức “flush” để tự điều trị sỏi mật. NIDDK cho biết sỏi mật có triệu chứng thường được điều trị bằng phẫu thuật cắt túi mật; một số phương pháp không phẫu thuật chỉ áp dụng trong những tình huống chọn lọc và dưới sự theo dõi y tế.
Vì sao các claim trong bài cũ không phù hợp?
Bản cũ khẳng định detox gan – túi mật có thể cải thiện dị ứng, béo phì, đau cổ vai gáy, kinh nguyệt, da, miễn dịch, bệnh tim mạch, thận, tiểu đường, giấc ngủ và thậm chí giúp cai thuốc lá. Không có bằng chứng lâm sàng đáng tin cậy cho thấy một phương pháp “detox gan – mật” có thể mang lại đồng thời các tác dụng này.
Detox có thể gây hại không?
Một số chương trình detox bao gồm nhịn ăn kéo dài, uống rất nhiều nước hoặc trà thảo dược, dùng thuốc nhuận tràng hoặc chỉ uống nước ép. NCCIH cảnh báo các cách này có thể gây mất nước, rối loạn điện giải, thiếu dinh dưỡng hoặc các tác dụng phụ khác. Một số sản phẩm “detox” từng bị cơ quan quản lý phát hiện có thành phần ẩn hoặc quảng cáo sai về điều trị bệnh.
Cách thực tế hơn để bảo vệ gan và túi mật
- Hạn chế rượu bia và tránh hút thuốc.
- Duy trì cân nặng phù hợp; nếu cần giảm cân, giảm từ từ thay vì nhịn ăn cực đoan.
- Ăn nhiều rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và nguồn chất béo phù hợp; hạn chế quá nhiều đường tinh luyện và thực phẩm chiên rán.
- Không tự dùng nhiều loại thực phẩm bổ sung hoặc thảo dược với mục tiêu “bổ gan” nếu không rõ thành phần và tương tác.
- Tiêm vaccine viêm gan phù hợp và phòng phơi nhiễm virus viêm gan theo khuyến cáo.
- Khám khi có vàng da, nước tiểu sẫm, đau hạ sườn phải, sốt, nôn kéo dài hoặc xét nghiệm gan bất thường.
Nếu đã có sỏi mật thì nên làm gì?
Sỏi mật không gây triệu chứng thường không nhất thiết cần điều trị. Nếu có cơn đau vùng bụng trên bên phải kéo dài, sốt, vàng da, buồn nôn/nôn hoặc các triệu chứng gợi ý tắc mật, cần được bác sĩ đánh giá thay vì tự “thải sỏi”.
Kết luận
Gan và túi mật không cần một chương trình detox định kỳ để hoạt động bình thường. Chế độ sống lành mạnh, tránh các chất gây hại và điều trị đúng bệnh lý cụ thể có cơ sở khoa học hơn các phương pháp “thải độc” được quảng cáo rộng rãi.
Lưu ý: Nội dung này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, tư vấn hoặc điều trị của bác sĩ, dược sĩ hay người hành nghề y tế có thẩm quyền.
