Sốt xuất huyết dengue lây chủ yếu qua muỗi Aedes. Phần lớn trường hợp có thể nhẹ, nhưng bệnh có thể tiến triển thành sốt xuất huyết nặng, đặc biệt khi xuất hiện đau bụng nhiều, nôn liên tục, chảy máu, lừ đừ hoặc khó thở.
Sốt xuất huyết dengue là bệnh do virus dengue (DENV) gây ra và chủ yếu lây sang người qua vết đốt của muỗi Aedes nhiễm virus. Bệnh có thể không có triệu chứng, gây bệnh nhẹ hoặc tiến triển thành sốt xuất huyết nặng cần cấp cứu.
Sốt xuất huyết lây truyền như thế nào?
Virus dengue được truyền chủ yếu qua muỗi cái Aedes aegypti; Aedes albopictus cũng có thể truyền bệnh. Muỗi nhiễm virus sau khi hút máu người đang có virus trong máu, sau đó có thể truyền virus cho người khác qua lần đốt tiếp theo.
Sốt xuất huyết không lây trực tiếp qua việc ngồi cạnh, bắt tay hoặc sinh hoạt thông thường với người bệnh.
Triệu chứng thường gặp
Nếu có triệu chứng, bệnh thường xuất hiện sau một khoảng thời gian kể từ khi bị muỗi nhiễm virus đốt. Các biểu hiện có thể gồm:
- Sốt cao.
- Đau đầu.
- Đau sau hốc mắt.
- Đau cơ và khớp.
- Buồn nôn hoặc nôn.
- Phát ban.
Dấu hiệu cảnh báo sốt xuất huyết nặng
Một điểm quan trọng là dấu hiệu nặng có thể xuất hiện khi sốt bắt đầu giảm. Cần đến cơ sở y tế ngay nếu có:
- Đau bụng nhiều hoặc ấn đau bụng.
- Nôn liên tục.
- Chảy máu mũi, chảy máu lợi hoặc xuất huyết niêm mạc.
- Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân có máu.
- Thở nhanh hoặc khó thở.
- Lừ đừ, bồn chồn hoặc thay đổi ý thức.
- Da lạnh, nhợt, yếu nhiều hoặc khát nhiều bất thường.
Vì sao sốt giảm chưa chắc đã hết nguy hiểm?
Ở một số người, giai đoạn nguy hiểm có thể bắt đầu quanh thời điểm hạ sốt. Vì vậy, việc thấy nhiệt độ giảm không nên là lý do để chủ quan nếu người bệnh xuất hiện đau bụng, nôn nhiều, chảy máu, mệt lả hoặc các dấu hiệu cảnh báo khác.
Chẩn đoán sốt xuất huyết
Triệu chứng dengue có thể giống nhiều bệnh nhiễm virus khác. Xét nghiệm được lựa chọn tùy theo ngày bệnh và khả năng của cơ sở y tế, có thể gồm xét nghiệm phát hiện virus/kháng nguyên hoặc xét nghiệm huyết thanh học.
Điều trị sốt xuất huyết
Hiện không có thuốc kháng virus đặc hiệu cho dengue. Người bệnh nhẹ thường được hướng dẫn nghỉ ngơi, uống đủ dịch và theo dõi dấu hiệu cảnh báo.
Paracetamol có thể được dùng để giảm sốt và đau theo liều phù hợp. Không nên tự dùng aspirin hoặc các thuốc chống viêm không steroid như ibuprofen khi nghi sốt xuất huyết vì có thể làm tăng nguy cơ chảy máu.
Người có dấu hiệu cảnh báo hoặc sốt xuất huyết nặng có thể cần nhập viện để theo dõi tuần hoàn, dịch truyền và các biến chứng.
Có thể mắc sốt xuất huyết nhiều lần không?
Virus dengue có bốn serotype. Nhiễm một serotype tạo miễn dịch lâu dài chủ yếu với serotype đó, không bảo vệ hoàn toàn với các serotype còn lại. WHO lưu ý người bị nhiễm dengue lần sau có nguy cơ sốt xuất huyết nặng cao hơn.
Phòng ngừa muỗi đốt và giảm nơi muỗi sinh sản
- Loại bỏ hoặc đậy kín dụng cụ chứa nước.
- Thay nước bình hoa và vệ sinh vật chứa nước định kỳ.
- Mặc quần áo che phủ khi phù hợp.
- Dùng chất xua muỗi theo đúng hướng dẫn trên nhãn.
- Dùng màn, lưới cửa hoặc điều hòa khi có điều kiện.
- Phối hợp vệ sinh môi trường khi khu vực có nhiều ca bệnh.
Vaccine sốt xuất huyết hiện nay
Khuyến cáo vaccine dengue đã thay đổi so với các bài viết cũ. WHO hiện khuyến nghị vaccine TAK-003 (Qdenga) trong chương trình tiêm chủng cho trẻ 6–16 tuổi tại những khu vực có cường độ lây truyền dengue cao, theo lịch hai liều cách nhau tối thiểu 3 tháng.
Việc một người cụ thể có nên tiêm hay không còn phụ thuộc tuổi, tình trạng sức khỏe, thai kỳ, miễn dịch, dịch tễ địa phương và chính sách của quốc gia. Vì vậy, không nên áp dụng lịch vaccine cũ của Dengvaxia trong bài năm 2022 cho mọi người hiện nay.
Khi nào cần đi khám ngay?
Nên đến cơ sở y tế sớm nếu sốt cao kéo dài, không uống được, nôn nhiều, tiểu ít, có chảy máu, đau bụng nhiều, lừ đừ hoặc xuất hiện bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào. Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người có bệnh nền cần được theo dõi thận trọng hơn.
Kết luận
Sốt xuất huyết có thể nhẹ nhưng cũng có thể tiến triển nhanh sang thể nặng, đặc biệt quanh thời điểm hạ sốt. Phòng muỗi đốt, loại bỏ nơi muỗi sinh sản và nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo là những biện pháp quan trọng để giảm nguy cơ biến chứng.
Lưu ý: Nội dung này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, tư vấn hoặc điều trị của bác sĩ, dược sĩ hay người hành nghề y tế có thẩm quyền.
