Sau bão lũ, các nguy cơ quan trọng gồm nước và thực phẩm ô nhiễm, bệnh tiêu hóa, leptospirosis, muỗi, nhiễm trùng vết thương, chấn thương và động vật. Nước sạch, thực phẩm an toàn và hạn chế tiếp xúc với nước lũ là những ưu tiên hàng đầu.
Sau bão lũ, nguy cơ sức khỏe không chỉ đến từ bệnh truyền nhiễm mà còn từ nước và thực phẩm bị ô nhiễm, vết thương, điện giật, hóa chất, động vật, muỗi và việc dọn dẹp trong môi trường không an toàn. Ưu tiên đầu tiên là bảo đảm nước sạch, thực phẩm an toàn và tránh tiếp xúc không cần thiết với nước lũ.
Những vấn đề sức khỏe thường đáng chú ý sau bão lũ
Bệnh tiêu hóa và bệnh lây qua nước/thực phẩm
Nước lũ có thể nhiễm phân, nước thải và vi sinh vật. Khi hệ thống nước sạch và vệ sinh bị gián đoạn, nguy cơ tiêu chảy và một số bệnh lây qua đường nước/thực phẩm có thể tăng.
Leptospirosis
Leptospira có thể có trong nước hoặc đất bị ô nhiễm nước tiểu của động vật. Nguy cơ tăng khi lội nước lũ, đặc biệt nếu da có vết cắt hoặc trầy xước.
Bệnh do muỗi truyền
Nước đọng sau mưa lũ tạo nơi sinh sản cho muỗi. Ở Việt Nam, cần đặc biệt chú ý phòng muỗi để giảm nguy cơ các bệnh như sốt xuất huyết tại khu vực có lưu hành.
Tổn thương da và nhiễm trùng vết thương
Ngâm chân lâu trong nước bẩn có thể làm da mềm, nứt và tăng nguy cơ nhiễm trùng. Vết cắt hoặc vết đâm do vật sắc nhọn trong nước lũ cần được rửa sạch và đánh giá tiêm nhắc uốn ván khi phù hợp.
Chấn thương, điện và động vật
Nước lũ có thể che giấu hố sâu, dây điện, mảnh kính, kim loại hoặc hóa chất. Rắn và các động vật khác cũng có thể di chuyển vào khu dân cư sau lũ.
1. Chỉ dùng nước an toàn để uống và chế biến thực phẩm
WHO khuyến nghị đun sôi hoặc khử khuẩn nước theo hướng dẫn của cơ quan y tế khi nguồn nước bị ảnh hưởng. Không dùng nước lũ để uống, đánh răng, rửa thực phẩm hoặc rửa dụng cụ ăn uống. Nếu sử dụng giếng sau ngập, nên chờ đánh giá và xử lý theo hướng dẫn y tế địa phương.
2. Bỏ thực phẩm đã tiếp xúc với nước lũ
Thực phẩm đã tiếp xúc trực tiếp với nước lũ có thể không còn an toàn ngay cả khi nhìn hoặc ngửi vẫn bình thường. Thực phẩm dễ hỏng bị mất lạnh kéo dài cũng cần được loại bỏ khi không thể bảo đảm nhiệt độ bảo quản.
3. Hạn chế lội nước lũ
Không nên đi bộ hoặc lái xe qua vùng ngập khi không cần thiết. Nếu buộc phải làm việc trong môi trường ướt, dùng ủng và găng phù hợp, che vết thương hở và rửa sạch da bằng xà phòng, nước an toàn sau khi tiếp xúc.
4. Chăm sóc vết thương đúng cách
Rửa vết cắt bằng nước sạch và xà phòng, che bằng băng sạch và theo dõi đỏ, sưng, đau tăng, chảy mủ hoặc sốt. Vết thương sâu, bẩn, do vật đâm xuyên hoặc không rõ tình trạng tiêm uốn ván nên được cơ sở y tế đánh giá.
5. Phòng muỗi sau khi nước rút
Loại bỏ nước đọng trong vật chứa, đậy kín dụng cụ chứa nước, dùng màn và chất xua muỗi theo nhãn. Công tác diệt vector quy mô lớn nên thực hiện theo hướng dẫn của y tế địa phương.
6. Không dùng các cách sơ cứu rắn cắn nguy hiểm
Bài cũ hướng dẫn buộc chặt chi, rạch vết thương và hút nọc bằng miệng. Đây là những biện pháp không nên làm. Khi bị rắn cắn, giữ người bệnh bình tĩnh, hạn chế cử động chi bị cắn và đưa đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt; không garô, không rạch, không hút nọc và không chườm đá.
7. Dọn nhà sau lũ an toàn
Chỉ trở lại nhà khi kết cấu được xác định an toàn. Thông gió, dọn bùn và vật liệu ướt, sử dụng găng/ủng và các phương tiện bảo hộ phù hợp. Không tự pha hóa chất khử khuẩn theo tỷ lệ tùy ý; làm theo hướng dẫn sản phẩm và cơ quan y tế để tránh ngộ độc hóa chất.
8. Theo dõi dấu hiệu cần đi khám
Sau lũ, nên đến cơ sở y tế nếu có tiêu chảy nhiều hoặc mất nước, sốt kéo dài, vàng da, đau cơ dữ dội sau khi lội nước, vết thương sưng đỏ/chảy mủ, khó thở, đau ngực, rắn cắn hoặc bất kỳ triệu chứng nặng nào.
Kết luận
Sau bão lũ, nước sạch và vệ sinh là nền tảng phòng bệnh. Bảo vệ thực phẩm, tránh nước lũ, chăm sóc vết thương, phòng muỗi và xử lý an toàn khi gặp động vật giúp giảm nhiều rủi ro hơn việc tự dùng thuốc hoặc hóa chất phòng bệnh.
- Bộ Y tế – Cách phòng chống bệnh dịch sau bão
- Cục Y tế dự phòng – Tăng cường phòng chống dịch bệnh mùa mưa bão
- World Health Organization – Floods: How to protect your health
- CDC – Safety Guidelines: Floodwater
- CDC – Preventing Leptospirosis after Hurricanes or Flooding
- CDC – Protect Yourself From Animals After a Disaster
Lưu ý: Nội dung này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, tư vấn hoặc điều trị của bác sĩ, dược sĩ hay người hành nghề y tế có thẩm quyền.
