Ngộ độc thực phẩm có thể do vi khuẩn, virus, ký sinh trùng, độc tố hoặc hóa chất. Giữ sạch, tách thực phẩm sống – chín, nấu kỹ, bảo quản đúng nhiệt độ và dùng nước/nguyên liệu an toàn là những biện pháp quan trọng để giảm nguy cơ.
Ngộ độc thực phẩm hay bệnh do thực phẩm có thể xảy ra khi ăn hoặc uống thực phẩm bị nhiễm vi khuẩn, virus, ký sinh trùng, độc tố tự nhiên hoặc hóa chất. Triệu chứng thường gặp là tiêu chảy, đau bụng, buồn nôn, nôn và sốt, nhưng mức độ có thể từ nhẹ đến nghiêm trọng.
Ngộ độc thực phẩm không chỉ do vi khuẩn
Thực phẩm có thể gây bệnh do nhiều tác nhân khác nhau, chẳng hạn Salmonella, Campylobacter, E. coli, norovirus, ký sinh trùng, độc tố của vi sinh vật, độc tố tự nhiên trong một số nấm hoặc động vật, và hóa chất. Thời gian từ lúc ăn đến lúc xuất hiện triệu chứng khác nhau tùy tác nhân.
Bài cũ cho rằng ngộ độc thực phẩm “không lây trực tiếp giữa người với người”. Điều này không đúng với mọi tác nhân: ví dụ norovirus có thể lây từ người bệnh sang người khác và cũng có thể làm ô nhiễm thực phẩm, nước hoặc bề mặt.
5 nguyên tắc của WHO giúp thực phẩm an toàn hơn
1. Giữ sạch
Rửa tay trước, trong và sau khi chế biến thực phẩm; vệ sinh dao, thớt, dụng cụ và bề mặt bếp. Rau quả tươi nên được rửa bằng nguồn nước an toàn.
2. Tách riêng thực phẩm sống và chín
Thịt, gia cầm, hải sản và trứng sống có thể mang vi sinh vật gây bệnh. Không để chúng tiếp xúc với thức ăn đã nấu chín hoặc thực phẩm ăn ngay. Nếu có thể, dùng thớt và dụng cụ riêng.
3. Nấu chín kỹ
Thực phẩm, đặc biệt thịt, gia cầm, trứng và hải sản, cần được nấu đủ chín. Với các món có nguy cơ cao, nhiệt kế thực phẩm giúp kiểm tra chính xác hơn so với chỉ nhìn màu sắc bên ngoài.
4. Giữ thực phẩm ở nhiệt độ an toàn
Thực phẩm dễ hỏng không nên để lâu ở nhiệt độ phòng. Sau bữa ăn, cần làm lạnh thực phẩm thừa kịp thời và bảo quản đúng hướng dẫn. Không rã đông thịt bằng cách để nhiều giờ trên bàn bếp.
5. Dùng nước và nguyên liệu an toàn
Chọn nguồn nước an toàn, sữa và nước trái cây đã được xử lý phù hợp, thực phẩm còn hạn sử dụng và nguyên liệu không có dấu hiệu hư hỏng. Không ăn thực phẩm đã bị ngập nước lũ hoặc không rõ nguồn gốc khi độ an toàn không thể xác định.
Những thực phẩm cần thận trọng hơn
- Thịt, gia cầm, hải sản hoặc trứng sống/chưa chín kỹ.
- Sữa, nước ép hoặc phô mai làm từ sữa chưa tiệt trùng.
- Rau quả chưa rửa.
- Giá đỗ hoặc mầm sống.
- Bột hoặc bột bánh sống có chứa bột mì/trứng chưa nấu.
- Đồ hộp tự làm hoặc thực phẩm lên men không bảo đảm quy trình an toàn.
Nhóm nào dễ bị bệnh nặng hơn?
Trẻ dưới 5 tuổi, người từ 65 tuổi trở lên, phụ nữ mang thai và người suy giảm miễn dịch có nguy cơ cao hơn gặp biến chứng từ một số bệnh do thực phẩm.
Khi nghi ngộ độc thực phẩm nên làm gì?
Với tiêu chảy hoặc nôn nhẹ, ưu tiên bù đủ nước và theo dõi. Không tự dùng kháng sinh vì nhiều trường hợp không cần kháng sinh và việc dùng sai có thể gây hại. Nếu nhiều người cùng ăn một món rồi cùng phát bệnh, nên lưu lại thông tin món ăn và liên hệ cơ sở y tế/cơ quan y tế địa phương khi cần để được đánh giá.
Khi nào cần đi khám sớm?
CDC khuyến nghị đi khám nếu có tiêu chảy ra máu, tiêu chảy kéo dài hơn 3 ngày, sốt cao, nôn nhiều đến mức không giữ được nước uống hoặc có dấu hiệu mất nước như tiểu rất ít, khô miệng, chóng mặt khi đứng. Phụ nữ mang thai có sốt và triệu chứng giống cúm cũng nên liên hệ bác sĩ.
Kết luận
Phòng ngộ độc thực phẩm hiệu quả nhất không nằm ở một “mẹo giải độc”, mà ở các bước cơ bản: giữ sạch, tách sống – chín, nấu chín kỹ, bảo quản đúng nhiệt độ và sử dụng nước/nguyên liệu an toàn.
Lưu ý: Nội dung này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, tư vấn hoặc điều trị của bác sĩ, dược sĩ hay người hành nghề y tế có thẩm quyền.
