Nước lọc, ORS, đồ uống thể thao và các đồ uống có khoáng chất không có cùng mục đích sử dụng. Với mất nước do tiêu chảy, ORS có vai trò khác rõ rệt so với nước dừa, nước ép hay sports drink.
Chất điện giải như natri và kali tham gia duy trì cân bằng dịch, chức năng thần kinh và cơ. Tuy nhiên, phần lớn người khỏe mạnh không cần uống “nước điện giải” mỗi ngày nếu ăn uống bình thường và chỉ vận động ở mức nhẹ đến vừa.
Khi nào việc bù điện giải đáng quan tâm?
Nhu cầu điện giải có thể tăng khi mất nhiều nước và muối do tiêu chảy, nôn, đổ mồ hôi kéo dài hoặc vận động cường độ cao trong thời tiết nóng. Loại đồ uống phù hợp phụ thuộc nguyên nhân mất nước.
1. Nước lọc
Nước lọc là lựa chọn cơ bản cho nhu cầu uống hằng ngày và phần lớn hoạt động thông thường. Với vận động mức vừa trong điều kiện không quá nóng, người ăn uống bình thường thường có thể bù điện giải qua các bữa ăn.
2. Dung dịch bù nước đường uống (ORS)
ORS được thiết kế với tỷ lệ glucose và điện giải phù hợp để hỗ trợ hấp thu nước, đặc biệt hữu ích khi mất nước do tiêu chảy. Đây không phải “nước detox” và cũng không giống đồ uống thể thao.
Khi dùng gói ORS, cần pha đúng lượng nước ghi trên bao bì. Pha đặc hoặc loãng hơn hướng dẫn có thể làm sai nồng độ chất điện giải.
3. Đồ uống thể thao
Sports drink có thể cung cấp carbohydrate và điện giải khi vận động kéo dài hoặc mất mồ hôi nhiều, nhưng thường không cần thiết cho hoạt động hằng ngày. Nhiều loại có đường bổ sung, vì vậy nên đọc nhãn và không coi chúng là đồ uống thay nước thường xuyên.
4. Sữa
Sữa cung cấp nước, protein, carbohydrate và các khoáng chất như kali và canxi. Đây có thể là một phần của chế độ ăn sau vận động đối với người dung nạp sữa, nhưng không phải dung dịch ORS dùng điều trị mất nước do tiêu chảy.
5. Nước dừa
Nước dừa cung cấp kali và một số khoáng chất, nhưng hàm lượng natri thường không giống ORS. Có thể dùng như một thức uống trong chế độ ăn nếu phù hợp, nhưng không nên thay ORS khi đang mất nước đáng kể do tiêu chảy hoặc nôn.
6. Nước ép và sinh tố
Nước ép và sinh tố cung cấp nước cùng các chất dinh dưỡng từ thực phẩm, nhưng lượng đường và điện giải thay đổi rất nhiều. Đồ uống nhiều đường có thể không phù hợp khi đang tiêu chảy nặng và không nên được quảng bá như dung dịch bù điện giải chuẩn.
7. Bột hoặc viên điện giải
Các sản phẩm này có công thức rất khác nhau. Một số hướng đến thể thao, một số chỉ bổ sung một vài khoáng chất và không phải ORS y tế. Cần đọc lượng natri, kali, đường và hướng dẫn pha; người có bệnh thận, tim hoặc phải hạn chế natri/kali nên hỏi nhân viên y tế trước khi dùng thường xuyên.
8. Dung dịch bù nước tự pha khi không có gói ORS
Trong tình huống mất nước do tiêu chảy và không có sẵn gói ORS, WHO hướng dẫn có thể pha tạm bằng 1 lít nước uống an toàn + 6 thìa cà phê đường gạt ngang + 1/2 thìa cà phê muối gạt ngang. Cần đo đúng tỷ lệ.
Công thức cũ trong bài “1 thìa muối + 8 thìa đường với một ít nước” là không an toàn vì không xác định đủ lượng nước và có thể tạo dung dịch quá mặn. Không nên dùng công thức đó.
Khi nào cần đi khám thay vì chỉ uống bù điện giải?
Cần đánh giá y tế nếu người bệnh lơ mơ, không uống được, nôn liên tục, tiểu rất ít, chóng mặt nhiều, có máu trong phân, tiêu chảy nặng hoặc có dấu hiệu mất nước rõ. Trẻ nhỏ và người cao tuổi có thể mất nước nhanh hơn và cần được theo dõi sát.
Kết luận
Không phải mọi thức uống có khoáng chất đều có vai trò giống nhau. Nước phù hợp cho nhu cầu hằng ngày, đồ uống thể thao chỉ hữu ích trong một số tình huống vận động, còn ORS là lựa chọn quan trọng khi cần bù nước – điện giải do tiêu chảy. Chọn đúng loại quan trọng hơn việc cố tìm một “nước điện giải tốt nhất”.
Lưu ý: Nội dung này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, tư vấn hoặc điều trị của bác sĩ, dược sĩ hay người hành nghề y tế có thẩm quyền.
