Phòng bệnh phế quản là quá trình giảm những nguy cơ có thể thay đổi và chăm sóc bệnh nền đúng cách. Không có một thực phẩm hay sản phẩm đơn lẻ bảo vệ tuyệt đối đường hô hấp, nhưng nhiều việc nhỏ có thể thực hiện đều đặn.
1. Giữ nhà và xe không có khói thuốc
Hút thuốc là yếu tố nguy cơ quan trọng của COPD và nhiều vấn đề hô hấp. Ngừng hút mang lại lợi ích ở nhiều thời điểm, kể cả khi người hút đã có bệnh. Gia đình nên thống nhất không hút trong nhà, trong xe hoặc gần trẻ nhỏ và người đang mắc bệnh phổi.
Nếu muốn bỏ thuốc nhưng nhiều lần chưa thành công, hãy trao đổi với nhân viên y tế về hỗ trợ hành vi và phương án điều trị phù hợp. Có thể bắt đầu bằng việc ghi những thời điểm thường hút và nhờ người thân hỗ trợ. Tránh biến quá trình này thành lời trách móc khiến người cần giúp đỡ ngại trao đổi.
2. Chú ý không khí trong nhà và nơi làm việc
Khói từ việc đốt nhiên liệu để nấu nướng hoặc sưởi có thể ảnh hưởng xấu đến sức khỏe hô hấp. Ưu tiên nguồn năng lượng sạch hơn khi điều kiện cho phép và giảm tiếp xúc với khói. Người làm việc trong môi trường có bụi, khói hoặc hóa chất cần tuân thủ biện pháp bảo hộ phù hợp.
Thông gió giúp cải thiện không khí trong nhà khi điều kiện bên ngoài phù hợp. Không nên mở cửa rộng chỉ theo thói quen nếu bên ngoài đang nhiều khói bụi. Có thể rà soát từng phòng: nguồn khói ở đâu, cửa thông gió có hoạt động không và ai thường ở lâu trong không gian đó.
3. Giảm lây nhiễm hô hấp trong sinh hoạt
Rửa tay, che miệng khi ho và giữ không khí sạch hơn là những biện pháp nền tảng. Khi có triệu chứng nhiễm trùng hô hấp, giảm tiếp xúc gần với người có nguy cơ cao và cân nhắc khẩu trang phù hợp. Mục tiêu là giảm cơ hội truyền tác nhân gây bệnh trong những tình huống dễ lây.
Gia đình có thể đặt khăn giấy và vật dụng vệ sinh ở nơi thuận tiện, thống nhất cách xử lý khi một thành viên bị bệnh. Không cần biến nhà thành môi trường vô trùng; nên ưu tiên những hành động có thể duy trì trong thực tế, đặc biệt khi chăm trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi.
4. Trao đổi về tiêm chủng theo tuổi và bệnh nền
Vaccine phòng một số nhiễm trùng hô hấp có thể góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh hoặc diễn biến nặng, tùy loại vaccine. Nhu cầu tiêm phụ thuộc tuổi, tình trạng sức khỏe, tiền sử tiêm và khuyến cáo áp dụng tại nơi sinh sống.
Hãy mang sổ tiêm khi đi tư vấn và hỏi về những vaccine phù hợp, chẳng hạn cúm hoặc phế cầu khi có chỉ định. Không sao chép lịch của nước khác hoặc hiểu rằng đã tiêm thì không thể mắc bệnh. Người có bệnh phổi mạn tính nên xem việc rà soát tiêm chủng là một phần của chăm sóc định kỳ.
5. Quản lý tốt bệnh hô hấp đã được chẩn đoán
Với hen, COPD hoặc giãn phế quản, phòng đợt nặng lên gắn với kế hoạch điều trị của từng bệnh. Dùng thuốc đúng chỉ định, kiểm tra kỹ thuật thiết bị và tái khám giúp phát hiện vấn đề trước khi người bệnh phải tự xoay xở trong một đợt khó thở.
Nên có bản hướng dẫn rõ về dấu hiệu trở nặng và nơi liên hệ. Khi đi xa, chuẩn bị thuốc theo đơn, thông tin bệnh nền và cách tiếp cận chăm sóc tại nơi đến. Không tự mua thêm kháng sinh hoặc corticosteroid uống để “phòng cho chắc” nếu chưa có chỉ định cụ thể.
6. Duy trì vận động và sinh hoạt phù hợp
Người có bệnh phổi không nên tự coi mọi vận động là nguy hiểm. Khả năng hoạt động cần được đánh giá theo tình trạng, và một số người được hưởng lợi từ chương trình phục hồi chức năng hô hấp. Trao đổi với bác sĩ nếu khó thở khiến việc đi lại hoặc công việc thường ngày bị hạn chế.
Sắp xếp bữa ăn, nghỉ ngơi và công việc theo khả năng thực tế. Không có lý do mặc định kiêng hàng loạt thức ăn chỉ vì thường ho. Nếu sụt cân, ăn uống kém hoặc mệt kéo dài, cần tìm nguyên nhân thay vì chỉ bổ sung sản phẩm được quảng cáo là “bổ phổi”.
7. Nhận ra lúc cần khám thay vì kéo dài tự điều trị
Ho dai dẳng, khò khè tái diễn, khó thở hoặc những đợt nhiễm trùng lặp lại cần được đánh giá. Nếu đã có bệnh mạn tính, chú ý thay đổi so với trạng thái ổn định của chính mình. Việc đi khám đúng lúc giúp lựa chọn điều trị dựa vào nguyên nhân.
Khó thở nặng, tím tái, lơ mơ hoặc ho ra nhiều máu cần cấp cứu. Với trẻ nhỏ, thở gắng sức, ngừng thở và khó đánh thức là dấu hiệu nguy hiểm. Đừng để việc thử thêm mẹo chăm sóc tại nhà làm chậm tìm trợ giúp.
Bắt đầu từ một thay đổi dễ thực hiện
Chọn một việc trong tuần này: thống nhất nhà không khói thuốc, rà lại sổ tiêm hoặc mang bình hít đến kiểm tra thao tác. Ghi ai thực hiện và khi nào xem lại. Một kế hoạch nhỏ, rõ ràng sẽ dễ đưa vào sinh hoạt hơn danh sách dài nhưng không có người phụ trách.
Câu hỏi thường gặp
Uống sản phẩm bổ phổi có thay thế phòng bệnh không?
Không nên xem sản phẩm bổ sung là phương án thay thế giảm khói thuốc, tiêm chủng phù hợp hoặc điều trị bệnh nền.
Tiêm vaccine rồi có cần vệ sinh hô hấp không?
Có. Vaccine không phòng được mọi tác nhân và không bảo vệ tuyệt đối; các biện pháp phòng ngừa vẫn có vai trò.
Người có bệnh phế quản có nên ngừng vận động không?
Không tự ngừng hoàn toàn. Hãy trao đổi về mức hoạt động và phương án hỗ trợ phù hợp với khả năng hô hấp.
Lưu ý: Biện pháp phòng ngừa giảm nguy cơ nhưng không bảo đảm tránh mọi bệnh. Người có bệnh nền cần duy trì kế hoạch theo dõi và điều trị riêng. Nội dung này chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán, kê đơn hoặc điều trị trực tiếp của bác sĩ, dược sĩ hoặc người hành nghề y tế có thẩm quyền.
