Viêm phế quản mạn tính liên quan đến tình trạng viêm và tăng tiết dịch kéo dài ở đường thở. Bệnh thường được nhắc đến trong COPD, nhưng không thể chẩn đoán tắc nghẽn chỉ từ cơn ho. Đánh giá chức năng phổi giúp xây dựng kế hoạch chăm sóc phù hợp.
Ho lâu ngày không nên xem là chuyện bình thường
Nhiều người quen với việc khạc đờm buổi sáng và cho rằng đó chỉ là ảnh hưởng của tuổi tác hoặc hút thuốc. Khi ho, đờm và hụt hơi kéo dài, cần tìm hiểu nguyên nhân. Việc vẫn đi làm được không loại trừ một bệnh đường thở đang ảnh hưởng cuộc sống.
Viêm phế quản mạn tính khác với một đợt viêm phế quản cấp kéo dài vài tuần. Trong COPD, đường thở và những phần khác của phổi bị tổn thương, khiến luồng khí lưu thông khó hơn. Mức độ biểu hiện khác nhau giữa người bệnh, nên không thể so sánh chỉ bằng số lần ho.
Những yếu tố nào làm tăng nguy cơ?
Hút thuốc là yếu tố quan trọng. Khói thuốc thụ động, bụi nghề nghiệp, hơi hóa chất và ô nhiễm không khí cũng có thể góp phần. Người không hút thuốc vẫn có khả năng mắc bệnh phổi mạn, đặc biệt khi có lịch sử phơi nhiễm đáng kể.
Khi đi khám, hãy kể cả công việc trước đây, loại nhiên liệu nấu ăn và môi trường sinh hoạt. Thông tin này giúp bác sĩ hiểu hoàn cảnh thực tế, thay vì chỉ trả lời có hoặc không cho câu hỏi hút thuốc.
Chẩn đoán cần những thông tin gì?
Bác sĩ đánh giá ho, lượng đờm, mức khó thở, các đợt bệnh nặng lên và tiền sử phơi nhiễm. Đo chức năng hô hấp, đặc biệt hô hấp ký, có vai trò quan trọng trong xác định COPD. Phép đo cho biết lượng khí thở ra và tốc độ thở ra.
X-quang hoặc xét nghiệm khác có thể được dùng để tìm nguyên nhân khác hay đánh giá tình trạng kèm theo. Chỉ thấy hình ảnh bất thường trên phim hoặc chỉ có ho đờm chưa đủ để tự kết luận COPD. Bạn nên hỏi bác sĩ ý nghĩa của kết quả đối với khả năng vận động và kế hoạch điều trị.
Điều trị hướng tới mục tiêu nào?
Mục tiêu là giảm triệu chứng, duy trì hoạt động và hạn chế đợt bệnh nặng lên. Thuốc giãn phế quản dạng hít có thể được chỉ định; một số người cần thêm thuốc khác tùy đặc điểm bệnh. Không phải mọi người COPD đều dùng cùng loại bình hít hoặc cùng phác đồ.
Oxy tại nhà chỉ dành cho trường hợp được đánh giá có chỉ định. Cảm giác hụt hơi không tự động có nghĩa phải mua máy oxy. Tương tự, không tự dùng corticosteroid uống kéo dài hoặc lặp lại kháng sinh mỗi khi có đờm mà chưa được hướng dẫn.
Bỏ thuốc lá và phục hồi chức năng hô hấp
Ngừng hút thuốc là bước quan trọng để giảm tiếp tục phơi nhiễm. Người đã thử bỏ nhưng hút lại vẫn có thể tìm hỗ trợ; nên xem đây là việc cần kế hoạch, không phải phép thử ý chí một lần. Gia đình có thể hỗ trợ bằng cách giữ môi trường sống không khói thuốc.
Phục hồi chức năng hô hấp kết hợp vận động được hướng dẫn, giáo dục và những hỗ trợ phù hợp. Người bệnh nên hỏi mức hoạt động có thể thực hiện, cách nghỉ xen kẽ và cách nhận ra giới hạn. Tránh tự tăng cường độ tập khi đang có đợt khó thở mới.
Nhận biết đợt bệnh nặng lên
Khó thở tăng so với thường ngày, ho hoặc đờm thay đổi và giảm khả năng hoạt động có thể báo hiệu đợt cấp. Cần làm theo kế hoạch đã thống nhất với bác sĩ và liên hệ khi triệu chứng vượt khỏi mức thông thường. Đừng chỉ chờ thuốc dùng hằng ngày tự giải quyết mọi thay đổi.
Khó thở nặng, tím môi, lú lẫn hoặc không thể nói bình thường vì hụt hơi cần cấp cứu. Người thân nên biết người bệnh dùng thuốc nào, khám ở đâu và có kế hoạch xử trí đợt cấp hay không. Chuẩn bị trước giúp tránh lúng túng khi cần trợ giúp.
Biến theo dõi thành việc đơn giản
Thay vì ghi quá nhiều chỉ số, hãy chọn những dấu hiệu có ý nghĩa với mình: đi được quãng đường quen thuộc không, có thức giấc vì khó thở không và cần nghỉ nhiều hơn trước không. Mang những thay đổi đó đến buổi tái khám.
Kiểm tra kỹ thuật bình hít, tình trạng còn thuốc và lịch hẹn. Nếu chi phí hoặc thao tác sử dụng gây khó khăn, nói rõ để được điều chỉnh. Một phác đồ chỉ có giá trị khi người bệnh hiểu và có khả năng thực hiện trong đời sống hằng ngày.
Câu hỏi thường gặp
Không hút thuốc có mắc COPD không?
Có thể. Những phơi nhiễm khác và yếu tố cá nhân cũng góp phần; cần khám khi có triệu chứng kéo dài.
Ho đờm lâu ngày có đủ để kết luận COPD?
Không. Bác sĩ cần đánh giá và thường sử dụng hô hấp ký để xác định tắc nghẽn luồng khí.
Đỡ khó thở có được tự dừng thuốc duy trì?
Không tự dừng. Hãy trao đổi với bác sĩ để đánh giá hiệu quả và điều chỉnh đúng thời điểm.
Lưu ý: Thuốc hít, oxy và kế hoạch xử trí đợt cấp cần được bác sĩ lựa chọn cho từng người. Không tự điều chỉnh điều trị COPD theo triệu chứng của người khác. Nội dung này chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán, kê đơn hoặc điều trị trực tiếp của bác sĩ, dược sĩ hoặc người hành nghề y tế có thẩm quyền.
