Viêm gan B là bệnh nhiễm virus có thể gây viêm gan cấp hoặc mạn tính. Nhiều người nhiễm không có triệu chứng, nhưng HBV mạn tính có thể làm tăng nguy cơ xơ gan và ung thư gan. Vaccine, xét nghiệm và điều trị đúng chỉ định là những biện pháp quan trọng để kiểm soát bệnh.
Viêm gan B là bệnh nhiễm trùng gan do virus viêm gan B (HBV) gây ra. Bệnh có thể diễn biến cấp tính hoặc trở thành mạn tính. Nhiễm HBV mạn tính có thể làm tăng nguy cơ xơ gan và ung thư gan, vì vậy việc xét nghiệm, theo dõi và điều trị đúng chỉ định rất quan trọng.
Viêm gan B lây truyền như thế nào?
HBV có thể lây qua máu và một số dịch cơ thể. Các đường lây quan trọng gồm:
- Từ mẹ sang con trong quá trình sinh.
- Quan hệ tình dục không có biện pháp bảo vệ với người nhiễm HBV.
- Dùng chung kim tiêm hoặc dụng cụ có thể dính máu.
- Xăm, xỏ khuyên hoặc thủ thuật bằng dụng cụ không được vô khuẩn phù hợp.
- Dùng chung vật dụng cá nhân có nguy cơ dính máu như dao cạo hoặc bàn chải đánh răng.
Viêm gan B không lây qua những tiếp xúc thông thường
Viêm gan B không lây chỉ vì ở cùng nhà, ôm, bắt tay, ho, hắt hơi hoặc dùng chung bữa ăn trong sinh hoạt thông thường. Điều quan trọng là tránh tiếp xúc với máu và các dịch cơ thể có khả năng truyền virus.
Ai dễ chuyển thành viêm gan B mạn tính?
Nguy cơ trở thành nhiễm HBV mạn tính phụ thuộc rất lớn vào tuổi khi nhiễm. Theo WHO, nhiễm HBV ở tuổi trưởng thành chỉ tiến triển thành mạn tính ở dưới 5% trường hợp, trong khi nhiễm ở trẻ sơ sinh hoặc trẻ nhỏ có nguy cơ mạn tính cao hơn rất nhiều.
Đây là một trong những lý do vaccine viêm gan B cho trẻ sơ sinh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Triệu chứng của viêm gan B
Nhiều người mới nhiễm HBV không có triệu chứng. Khi có biểu hiện, có thể gặp:
- Mệt mỏi.
- Chán ăn.
- Buồn nôn hoặc nôn.
- Đau vùng bụng.
- Nước tiểu sẫm màu.
- Vàng da hoặc vàng mắt.
Viêm gan B mạn tính có thể không gây triệu chứng trong thời gian dài dù gan vẫn có nguy cơ tổn thương.
Làm sao biết mình có nhiễm viêm gan B?
Không thể chẩn đoán chắc chắn viêm gan B chỉ dựa vào triệu chứng. Cần xét nghiệm máu. Tùy mục đích, bác sĩ có thể chỉ định HBsAg, anti-HBs, anti-HBc và các xét nghiệm khác để xác định tình trạng nhiễm, miễn dịch và mức độ hoạt động của virus.
Người được xác định nhiễm HBV mạn tính có thể cần thêm xét nghiệm men gan, HBV DNA, đánh giá xơ hóa gan bằng siêu âm/elastography và các xét nghiệm khác theo chỉ định.
Những ai nên cân nhắc xét nghiệm?
WHO khuyến nghị xét nghiệm cho phụ nữ mang thai, người có dấu hiệu bệnh gan và các nhóm có nguy cơ như người sống cùng hoặc có bạn tình nhiễm HBV, người từng phơi nhiễm máu, người tiêm chích ma túy, người sống với HIV và một số nhóm nguy cơ khác. Ở khu vực có tỷ lệ lưu hành HBV cao, chiến lược xét nghiệm có thể rộng hơn.
Viêm gan B có điều trị được không?
Viêm gan B cấp tính không có thuốc kháng virus đặc hiệu cho mọi trường hợp; điều trị chủ yếu là chăm sóc hỗ trợ và theo dõi.
Viêm gan B mạn tính có thể được điều trị bằng thuốc kháng virus đường uống như tenofovir hoặc entecavir ở người đủ tiêu chuẩn. Mục tiêu điều trị là ức chế virus, giảm tiến triển xơ gan, giảm nguy cơ ung thư gan và cải thiện tiên lượng lâu dài.
Không phải ai có HBsAg dương tính cũng cần bắt đầu thuốc ngay. Quyết định điều trị dựa trên nhiều yếu tố như mức độ xơ hóa gan, HBV DNA, men gan, tuổi, bệnh kèm và các tiêu chí chuyên môn khác.
Không tự ý ngừng thuốc viêm gan B
Người đang dùng thuốc kháng virus không nên tự ngừng thuốc khi thấy khỏe hoặc khi xét nghiệm cải thiện. Ngừng thuốc không đúng thời điểm có thể khiến virus hoạt động trở lại và làm tổn thương gan. Việc thay đổi hoặc dừng điều trị cần do bác sĩ theo dõi quyết định.
Phòng ngừa viêm gan B
Tiêm vaccine
Vaccine viêm gan B là biện pháp phòng bệnh quan trọng. WHO khuyến nghị tất cả trẻ sơ sinh được tiêm liều vaccine viêm gan B càng sớm càng tốt sau sinh, lý tưởng trong vòng 24 giờ, sau đó hoàn thành các liều tiếp theo theo lịch tiêm chủng.
Phòng lây từ mẹ sang con
Phụ nữ mang thai nên được xét nghiệm viêm gan B. Người mẹ có tải lượng virus cao có thể được bác sĩ chỉ định thuốc kháng virus trong thai kỳ để giảm nguy cơ truyền HBV cho trẻ, kết hợp với vaccine cho trẻ ngay sau sinh.
Giảm nguy cơ tiếp xúc với máu
- Không dùng chung kim tiêm.
- Không dùng chung dao cạo hoặc bàn chải đánh răng.
- Chọn cơ sở xăm, xỏ khuyên và thủ thuật bảo đảm kiểm soát nhiễm khuẩn.
- Dùng bao cao su nếu bạn tình chưa có miễn dịch và có nguy cơ lây truyền.
Người viêm gan B mạn tính cần theo dõi gì?
Người nhiễm HBV mạn tính cần được đánh giá định kỳ theo kế hoạch của bác sĩ để theo dõi hoạt động của virus, chức năng gan, xơ hóa và nguy cơ ung thư gan. Tần suất xét nghiệm và siêu âm không giống nhau ở mọi người.
Kết luận
Viêm gan B có thể không có triệu chứng trong nhiều năm nhưng vẫn gây tổn thương gan. Xét nghiệm đúng đối tượng, tiêm vaccine, phòng lây từ mẹ sang con và điều trị kháng virus khi có chỉ định là những biện pháp quan trọng giúp giảm xơ gan, ung thư gan và lây truyền trong cộng đồng.
- World Health Organization – Hepatitis B
- World Health Organization – Consolidated guidance on hepatitis B and C prevention, testing, treatment, service delivery and monitoring (2026)
- World Health Organization – Guidelines for the prevention, diagnosis, care and treatment for people with chronic hepatitis B infection
Lưu ý: Nội dung này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, tư vấn hoặc điều trị của bác sĩ, dược sĩ hay người hành nghề y tế có thẩm quyền.
